YANIKLAR

 

 

Yanıkların Değerlendirilmesi

Yanığın Şiddeti

Isı Yanıkları

Kimyasal Yanıklar

Elektrik Yanıkları

Yıldırım Çarpması

 

 

YANIK, ısı, ışın, elektrik kimyasal maddelere maruz kalma sonucunda deri ve derialtı dokularda meydana gelen bir çeşit yaralanmadır.

 

 

YANIKLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

Yanıkların şiddetini 5 faktör belirler.

 

1- DERİNLİK:

 

yanikderece 

1. DERECE YANIKLAR:

 

Derinin sadece en üst tabakasının zedelendiği yanıklardır.

Kızarıklık, gerginlik ve ağrı görülür. Örnek: Güneş yanıkları.

1.dereceyanik
2.dereceyanik

2. DERECE YANIKLAR:

 

Derinin üst ve değişen oranlarda alt kısmının etkilendiği yanıklardır.

Kızarıklık, gerginlik, ağrı ve su toplanması (bül) ile karakterizedir.

3. DERECE YANIKLAR:

 

Tüm deriyi kapsayan; derialtı dokularına, derin dokulara ve hatta kemiklere kadar ulaşan yanıklardır.

Deri kuru kayış gibi olabilir veya renk değişikliği görülebilir (kömür gibi, beyaz veya kahverengi olabilir).

Şiddetli yanıklarda, yüzeysel sinir uçları ve kan damarları zedeleneceğinden yanık alanda his kaybı olabilir, buna karşın çevredeki daha az yanmış olan doku aşırı ağrılı olabilir.

3.dereceyanik

2- YÜZEY MİKTARI: Dokuzlar kuralı ile belirlenir.

yanikyüzde

 

3- KRİTİK ALANLARIN YANMASI:

Eller ayaklar, yüz ve cinsel organlar.

 

4- HASTANIN YAŞI:

Çok genç veya çok yaşlı olma.

 

5- HASTANIN GENEL SAĞLIK DURUMU:

Diğer yaralanmalar veya hastalıklar (diabet, kalp kronik böbrek hastalığı vb gibi ).

 

Başa Dön 

 

YANIĞIN CİDDİYETİ/ŞİDDETİ

 

HAFİF YANIKLAR

Vücut yüzeyinin, 

% 2 sinden az olan 3. derece yanıklardır.

% 15 inden az olan 2. derece yanıklardır.

 

ORTA ŞİDDETLİ YANIKLAR

Erişkinlerde vücut yüzeyinin,

%  2-10 u arasındaki 3. derece yanıklar (el, ayak, yüz, cinsel organ hariç)

% 15-25 i arasındaki 2. derece yanıklar (el, ayak, yüz, cinsel organ hariç)

% 50-75 i arasındaki 1. derece yanıklar (el, ayak, yüz, cinsel organ hariç)

 

Çocuklarda vücut yüzeyinin,

% 10-20 si arasındaki 2. derece yanıklar (el, ayak, yüz, cinsel organ hariç)

Bebeklerde, tüm 1. derece yanıklar (el, ayak, yüz, cinsel organ hariç)

 

ŞİDDETLİ YANIKLAR

Erişkinlerde vücut yüzeyinin,

%10 undan fazla olan 3. derece yanıklar ve 3. derece el, ayak, yüz, cinsel organ yanıkları.

% 25 inden fazla olan 2. derece yanıklar.

Çocuklarda vücut yüzeyinin  % 20 sinden fazla olan 1. derece yanıklar

Bebeklerde ise, tüm 3. derece yanıklar.

 

İLKYARDIM

Yanma sürecini sona erdirerek daha fazla yanmayı önlemek gerekir;

- alevi söndürmek,

- kızgın metali uzaklaştırmak,

- yaş ısıya maruz kalmış giysileri çıkarmak vb gibi.

Eğer giysiler vücuda yapışmamışsa çıkarılır. Aksi halde açık yaraya (3. derece yanığa) neden olunur.

Özellikle, naylon giysiler eriyip vücuda yapışmışsa kesinlikle çıkarılmak üzere uğraşılmaz

Sıkı giysiler gevşetilir (kravat, yaka gibi) ve  takılar çıkarılır (yüzük, saat, bilezik, kısa kolyeler gibi).

Nedeni:

Ödem geliştiğinde solunumu ve dolaşımı engellememeleri için. 

 

Başa Dön 

 

 

ISI YANIKLARI

 

ALEV YANIKLARI:

Doğrudan ateş, kibrit alevi, endüstriyel yangınlar vs  sonucu oluşan yanıklardır.

Özellikle, kolay tutuşan giysiler giyilmişse, derin yanıklar ve soluk yolunda sorunlar meydana gelir.

 

SICAK NESNELER:

Soba, ütü vb ile temas sonucu ya da güneş altında uzun süre korumasız kalmakla oluşur.

Bu tip yanıklar derin olmaz, çünkü refleksler bu durumlarda kişilerin korunması sağlarlar ancak kişinin bilinci kapanırsa tehlikeli olabilir. 

 

KIZGIN SIVILAR:

Haşlanmalara neden olurlar. Haşlanmalar alev yanıkları kadar derin olmazlarsa da, kızgın yağ ve kaynar su ile uzun süre temas söz konusuysa derin yanıklar oluşur.

 

Ender rastlanılan bir diğer yanık kaynağı da patlamalar sonucu oluşan ani alev yanıklarıdır. Kişi çok kısa sürede çok yüksek ısıya maruz kalır. Bu tip yanıklarda, kişilerde, yanıktan ziyade patlama sonucu oluşan yaralanmalar görülür.

 

GÜVENLİK ÖNLEMLERİ, YANMANIN DURDURULMASI:

 

DİKKAT:

Kıymetli olsa da olmasa da takıları bir şahitle birlikte çıkarıp bir kağıda kaydedin ve ailesine bile olsa imza karşılığında teslim etmeyi unutmayın, sonra üzülebilirsiniz!!!

 

Yangınlarda meydana gelen ölümlerin nedeni genellikle yanık değildir;

- ya soluk yollarında oluşan yaralanmalar

- ya da solunan zehirli gazlardır.

Özellikle, çok sıcak olan buhar solunduğunda, alt solunum yollarına(boğaz, akciğerler) zarar verebilir.

Karbon monoksit gibi zehirli gazlar, oksijen ile yer değiştirerek kandaki oksijenin azalmasına neden olup, duman zehirlenmesine dolayısıyla ölüme yol açar. O nedenle kişilerin temiz havaya çıkarılmaları çok önemlidir.

 

Ağır yanıklı hastalarda, aşırı sıvı kaybı oluşur ve yanık şoku ortaya çıkar.

Vücutta yaygın ödem oluşur, bu da dolaşan kan miktarının azalması demektir(damarlardaki kan hücrelerarasına geçtiği için; evimizdeki borulardan duvarlara sızıntı olması gibi. Borudan gelen su azalırken duvarlarda ıslaklık artar ve sızıntı devam ettikçe su deposundaki su iyice azalır).

O nedenle geniş ve/veya derin yanıklarda, kişinin hemen hastanede tedavi olması ve sıvı başlanması önemlidir.

 

Kazazedenin ASIL SORUNU sadece yanık mıdır?

- Siz sorunun yanık olduğunu düşünüp ona odaklaştığınızda bir sürprizle karşılaşabilirsiniz; kazazede camdan atlarken kolunu kırmış olabilir mi?

- Kazazede yangın esnasında dumanlı, buharlı ya da zehirli gaz oluşmuş bir ortamda kapalı kalmış mı?

- Kazazedenin herhangi bir tıbbi sorunu var mı (diabet, akciğer, kalp, böbrek hastalığı vb)? Zira bu hastalıklar yanıkla birlikte daha büyük sorunlara neden olabilir.

Örnek: KOAH da duman krizi tetikler, öksürme krizine dumanın neden olduğunu düşünüp hemen temiz havaya çıkarırsınız ancak kişinin bronkodilatatör denilen ilacından verilmezse hasta kaybedilebilir.

Unutmayın ilacı siz vermeyeceksiniz, bulup getirip hastaya verip istediği yardımı sağlayacaksınız.    

 

1. derece yanıklarda ASLA yoğurt, salça, diş macunu, zeytinyağı vb. şeyler sürülmez!

En az 20 – 30 dakika ya da acısı azalana kadar soğuk suya tutulur.

Gerginliği azaltmak üzere yağlı krem veya ağrısını almak ve gerginliği azaltmak üzere yanık merhemi sürülebilir.

Geniş yanıklarda bol sıvı içirilir.

yanik

2. derece yanıklarda tedavi 1. derece yanıklarla aynıdır:

Hemen soğuk suya tutulmalıdır.

İkinci derece yanıklardaki su kabarcıklarını sakın patlatmayın ya da deriyi soymayın zira bu deriler en iyi yanık giysileridir, iltihaplanmaya karşı pansuman malzemesinden daha iyi korurlar.

Gerekiyorsa hastaneye götürülerek steril koşullarda pansuman yaptırılır.

Eğer su kabarcığı patlamışsa, derinin yerinde kalmasına özen gösterin zira yerinden koparılmayan bu deri hem daha çabuk iyileşmeyi hem de ağrının azalmasını sağlayacaktır.

O nedenle içindeki sıvı boşaldıktan sonra o kısım antiseptikle silinip üzeri steril gazlı bez ile gevşekçe kapatılıp sargı beziyle sıkı olmayacak şekilde sarılır.

Flaster kullanılmaz, çünkü flaster yanıklı dokuyu zedeleyebilir.

 

Üçüncü derece yanıklarda, üstteki koruyucu deri tabakası yandığından, yanık bölge havayla temas ettiğinde şiddetli acı hissedilir.

O nedenle, hemen hava ile teması kesilmelidir.

Bunun için, mümkün olduğunca temiz ve nemli bir şeyle hava ile olan temas kesilir.

Tüm vücut söz konusuysa, temiz çarşaf en temiz suyla nemlendirilir (ıslatılıp, sıkılır) sonra hastaya sarılır.

DİKKAT:

Çarşafın ıslatıldığı su çok soğuk olmamalıdır aksi halde geniş yanıklı kişide zaten su kaybı vardır bir de soğuk nedeniyle vücut ısısı düşerse hipotermiye ve şoka neden olabiliriz, sıcak havalardaki musluk suyu(15° - 25°C)  sıcaklığında olmalıdır.

Hava çok soğuksa, kişinin üzerine (ıslak çarşafın üzerinden) üşümemesi için kalın bir şeyler örtülmelidir.

3. derece yanıklarda hastanın mutlaka bir yanık merkezine veya hastaneye götürülmesi gerekir. Hasta bilinçli (kendi içebilecek durumda) ise su içirilir.

ALKOLLÜ ve ASİTLİ içecekler İÇİRİLMEZ!

Açık yanık yarasının üzerini kuru ve yapışacak malzeme ile kapatmayın.

Soluk yolunun açık, solunum ve dolaşımın var olup olmadığını saptayın ve devamlılığını sağlayın

Ödemin artmasını önlemek üzere yanan kol ve bacağı yükseğe kaldırın(yerçekiminden kurtarın).

 

Başa Dön 

 

 

KİMYASAL YANIKLAR

 

Kuvvetli asit veya baz ile meydana gelir. Çoğunlukla endüstri, laboratuar veya fabrikalarda görülür.

Sadece kimyasal maddeler değil onların oluşturduğu gazlar ve buharlar da kimyasal yanıklara (özellikle solunum yolunda) neden olurlar.

Bu gibi iş yerlerinde normalde gerekli önlemlerin alınmış, gerekli kişilerin eğitilmiş olması gerekir.

Bu kişilerin yönlendirmeleri ile yardımcı olunması, ilk yardımcının kendisini koruması açısından önemlidir.

Kimyasal madde yanıklarında tahriş edici etkenin en kısa zamanda deriden uzaklaştırılması, bunun için hızlı hareket ve bol akan su(evde duş, bahçede hortum kullanılması gibi) önemlidir.

İLKYARDIM:

 

Kendinizi korumayı sakın ihmal etmeyin.

Hastanın kimyasal madde ile teması kesilmelidir. Kimyasal madde;

 

KURU (TOZ) ise:

Toz kimyasal madde önce elektrik süpürgesiyle (yoksa bir fırça veya kuru bezle) iyice vücuttan uzaklaştırılır, ondan sonra bol akan su ile yıkanır. Öncelikle süpürgeyle tozu uzaklaştırmanın/fırçalamanın nedeni:

Kuru kimyasal maddenin su ile karşılaştığında aktive olarak ciddi yanıklara yol açmasındandır.

 

SIVI ise:

Hemen etkilenen bölgedeki giysiler çıkarılır ve etkilenen alan basınçsız bol su ile en az 20 – 30 dakika (ağrı dinene kadar) yıkanır.

Açık yanık yarası oluşmuşsa, hemen steril gazlı bezle kapatılıp hastaneye götürülür.

tozehir

Başa Dön 

 

 

ELEKTRİK YANIKLARI

 

Elektrikle Meydana Gelen Yaralanmalar/Cereyana Kapılma/Elektrik Çarpması

Elektrikle ilgili yaralanmaların şiddeti/ağır geçmesi çok değişkendir: düşük akımlı bir cereyana bağlı ortaya çıkan hafif bir karıncalanmadan, ısı yanıklarına, kalp durmasına hatta ölüme kadar gidebilen vakalar söz konusudur.

Elektrik akımı vücuttan geçtiği takdirde(yani kişi akıma kapıldığında) geçtiği vücut bölgesinde, elektriğin girdiği ve çıktığı noktalarda ısı yanıkları meydana gelir. Yüksek ya da düşük voltajlı akıma kapılan kişilerde, ventriküler fibrilasyon,ventriküler asistoli, ventriküler fibrilasyona dönüşen ventriküler taşikardi gibi aritmiler ortaya çıkabilir.

Yine akıma kapılan kişide beyindeki solunum merkezi etkilendiğinde solunum durması, solunum kaslarında paralizi veya kasılmalar ortaya çıkabilir.

Elektrik akımına kapılmış bir kişi söz konusu olduğunda kendinizi sakın tehlikeye atmayın:

Önce elektriği kaynağından kesmeye çalışın(sigortayı veya şalteri kapatın).

Eğer yüksek voltajlı bir akım ise(elektrik telleri vs) mutlaka ilgililere haber verin; bu konuda yardım için aradığınız 112, 110 veya 155/156 dan yardım talep edebilirsiniz.

Alanın güvenliği yetkili kişilerce sağlandıktan sonra yardım edebilirsiniz.

Gerekiyorsa TYD, defibrilasyon, şok ve yanık için yardımcı olabilirsiniz.

Unutmamanız gereken önemli nokta:

Elektrik akımına maruz kalmış herkesin hastaneye götürülüp incelenmesinde yarar var.

 

Elektrik yanıkları, düşük veya yüksek voltajlı akımla temas sonucu meydana gelir:

       0.9 - 1  mA etkisizdir

          1 -10 mA hafif etkilenme/ağrı

        10 -30 mA kol ve/veya bacakta kuvvet azalması

        30 -75 mA solunum durması

    75mA - 4 A     kalp ritminde bozulma veya kalp durması

     4 A ve üstü,   kalp durması ve ölüm nedeni olabilir.

elektcarpmasi

Ev aletleri yeterince ciddi yanıklara yol açabiliyorsa da genellikle, ciddi yanıklar yüksek voltajın bulunduğu fabrika ve yüksek gerilim hatlarında çalışanlarda görülmektedir.

Elektriğin yanığa neden olabilmesi için, bir noktadan vücuda girip başka bir noktadan çıkması gerekir.

 

 

Elektrik yanıkları sonucunda 2 önemli tehlike vardır:           

- Doku hasarı, dıştan görülen kısmın küçüklüğünün tersine iç kısımda (derin dokularda) çok fazla olabilir.

Giriş yarası küçük ama çıkış yarası tam tersine çok geniş ve derin olabilir(bakınız şekil).

Yüksek voltajlı elektrik enerjisi kasları ve deriyi, organ kesilmesini (ampütasyonu) gerektirebilecek ölçüde harap edebilir.

elekyanik

- Yanığa ilaveten (birkaç saat sonrasında bile) kalp durabilir.

O nedenle yüksek voltajlı akıma kapılmış kişi mutlaka hastaneye götürülmelidir.

 

Akıma kapılmış kişiye DOKUNULMAZ!

Öncelikle akım kesilir, bunun için şalter indirilir veya eski tip sigorta ise tamamen çıkartılır (gevşetilip bırakılmaz!).

Eğer sigorta ve şaltere ulaşma olanağı yoksa o zaman, yalıtkan bir madde ile (kuru tahta, lastik, plastik gibi) kişi elektrik kaynağından, ya da elektrik kaynağı( kablo vb ) kişiden uzaklaştırılır.

Aksi halde yardım etmek isteyen kişi devreyi tamamlayacağından tehlikeye kapılır.

Çünkü elektrik yanıkları, vücudun tümünün veya bir bölümünün elektrik kaynağı ile toprak arasındaki devreyi tamamlaması sonucu oluşmaktadır.

 

İLKYARDIM

ABC(solukyolu, solunum, dolaşım) kontrol edilir ve devamlılığı sağlanır. Gerekiyorsa TYD yapılır.

Yanık yaraları varsa kuru steril pansumanla kapatılır.

Olası kırıklar tespit edilerek desteklenir.

Tüm elektrik yanıkları hastanede daha ileri tedavi gerektiren ciddi yaralanmalardır.

 

KOPMUŞ ENERJİ HATLARI

Hayati tehlike oluşturan elektrik çarpmalarına neden olurlar o nedenle hem kendimizi hem de çevredeki insanları koruyacak önlemler almak zorundayız

Enerji hatlarında elektrik akımı 50.000 Volt’a kadar çıkabilir,

Cereyanın kesik olduğundan emin değilseniz kabloya ve kablonun temas ettiği kişi ya da nesneye asla dokunmayın

Elektrik şirketinin akımı kesmesini sağlayın o zamana kadar bekleyin

Zemin ıslaksa derhal oradan uzaklaşın

Zemin kuru ve kablonun sağa sola sallanma eğilimi varsa yedek tekerleğinizi(hiçbir metal aksamı olmamalıdır) kablonun üzerine koyun.

 

KAZA SONRASI ENERJİ HATTININ KABLOSU KOPMUŞ VE KİŞİLER ARABADA MAHZUR KALMIŞSA:

Elektrik şirketi haberdar edilerek akım kestirilir

Akımın kesildiğinden emin olunmadan kablo uzaklaştırılmaz ya da araba terk edilmez

 

Yangın tehlikesi varsa:

§  Kişiler arabadan atlayarak çıkabilirler,

§  Atlarken, yere ve arabaya aynı anda temas olmamalıdır; aksi halde bir ayak yerde bir ayak arabada olursa devre tamamlanacağından akıma kapılmak mümkündür.

 

Başa Dön 

 

YILDIRIM ÇARPMASI

Yıldırım/şimşek, yerden göğe doğru yükselen ve 100 milyon volta kadar ulaşabilen enerji akımıdır, maruz kalma süresi milisaniyelerdir.

Ancak doğru akım (elektrik alternatif akımdır) olduğundan vücuttaki etkileri de biraz farklıdır.

 

Bulguları:

Geçici bilinç kaybı, konvüzyon, amnezi(hafıza kaybı), bacaklarda geçici felç olabilir

Soluk yolu tıkanmaları, solunum durması, iç organlara hava dolması, böbrek hasarı, kulak zarında hasar görülebilir

Kalp atım düzeninde bozukluklar (aritmiler) oluşabilir ya da kalp durabilir.

Kalp durması halinde uygulanacak TYD olumlu sonuçlar vermektedir.

O nedenle ABC kontrolü çok önemlidir

Omurga yaralanmaları meydana gelebilir.

 

ŞİMŞEKLİ HAVALARDA KORUNMA ÖNEMLİDİR:

- Alçak Dur; açık alanda iseniz yere uzanıp yatın, koşmayın

- Yerden yukarı doğru uzanan nesnelerden uzak durun; ağaç, direk, çit, yüksek yapı gibi. Çünkü şimşek buralarda yaralanmaya neden olabilir.

- Su birikintilerinden, balık avlanan göllerden, golf alanlarından uzak durun

- Uçurtma uçurmayın

- Arabada iseniz camları kapalı tutun

 

ELEKTRİK (YILDIRIM) ÇARPMASI SONRASI (ELEKTRİKLE TEMASI KESİLDİKTEN SONRA) KİŞİNİN VÜCUDUNDA ELEKTRİK YOKTUR,

DOKUNMAKTAN SAKIN KORKMAYIN !!!

 

Başa Dön 

 

Anasayfaya Dön