TEHLİKELİ / ZARARLI MADDE ACİLLERİ

 

 

Tehlikeli Madde

Paramediğin Görevi

Hazmat Kuralı

Olay Yerinin Belirlenmesi

Acil Bakım

Koruyucu Giysiler

Dekontaminasyon

Zehirli Maddelere Maruz Kalma

Pestisit, Siyanür, Hidrokarbon

Tehlikeli Madde İşaretleri

Bazı Renklerin Ve Üzerindeki Sayılarının Anlamı

 

 

 

TEHLİKELİ MADDE

Herhangi bir maddenin elde edilmesi, işlenmesi, saklanması, paketlenmesi, kullanılması, atılması ve taşınması sırasında gerekli/uygun önlemler alınmadığında; çevrenin, halkın, kullananların ya da sağlık personelinin sağlığını ve güvenliğini fazlasıyla tehdit ediyorsa bu TEHLİKELİ MADDEdir  

 

TEHLİKELİ MADDELER:

Kimyasal, 

Radyoaktif,

Zehir etkili olabilirler

 

Bu maddeler:

Katı halde,

Sıvı halde,

Gaz halinde, bulunabilirler

 

TEHLİKELİ  MADDE KAZALARINDA PARAMEDİĞİN GÖREVİ

Kazayı değerlendirmek

Komuta zincirini oluşturmak

Zehirlenme olasılıklarını değerlendirmek

Dekontaminasyon (temizleme) yöntemlerini gözden geçirmek

Acil bakım vermek, hastaneye nakletmek

HAZMAT ekibini desteklemektir (tıbbi gözlem, rehabilitasyon)

 

KAZANIN DEĞERLENDİRİLMESİ

Paramediğin tehlikeli maddeyle karşılaşma ve bulaşma olasılığı

Tehlikeli maddenin sonradan görülen etkileri

Olay yerinin topoğrafik yapısı

Rüzgârın yönü

Dekontaminasyon koridorları

Kaza sonrası yerleşim planı

Göz önünde bulundurularak, nelerin nasıl yapılacağı saptanır.

 

ÖN DEĞERLENDİRME

Tehlikeli madde kazalarında, zehirli gazlar gözle görülemediği için daha fazla tehlike oluştururlar.

O nedenle aşağıdaki ipuçlarını iyi değerlendirin:

Ne görüyorsun, duyuyorsun, kokluyorsun?

Buhar/gaz bulutu var mı?

Yangın / alev var mı?

Basınç altındaki ürünlerde rastlanılan kaçak sesi duyuluyor mu? (örnek: evdeki mutfak tüpü kaçağı gibi)

Olağandışı herhangi bir koku var mı?

Gözlerinizde sulanma ya da yanma var mı?

Olay yerinde ve çevresinde ölü hayvan, kuş veya balık var mı?

>> Tehlikeli maddeler, hem kurtarıcılar hem de kazazedeler için tehlike oluşturduğundan öncelikle emniyet sağlanmalıdır

>>  Olay yerine ilk ulaşan kişi(ler), öncelikle, nasıl bir tehlikeli madde ile karşı karşıya olduklarını, olay yerinin kararlı mı/stabil mi değişken mi olduğunu tespit etmelidir.

Ardından ilgili birimleri (polis, itfaiye, kurtarma ekipleri vs.) haberdar etmelidir.

 

KARARLI/SABİT/STABİL OLMAYAN(DEĞİŞKEN) OLAY YERİ:

Yangın olan, zehirli gaz veya tehlikeli madde, kopmuş gerilim hattı kabloları / elektrik telleri bulunan yerlerdir.     

 

ÇEVREDE TEHLİKE ALTINDA OLAN VEYA TEHLİKE OLUŞTURABİLECEK;

Fabrika

Büyük mağaza(alış-veriş merkezi)

Hırdavatçı dükkânları

Tarım ürünleri satan dükkânlar

Su ürünleri

Yükleme limanları

Doğal gaz, petrol boru hatları

Silolar

Depolar

Seralar vb. yapılar var mı?

Bu gibi yerlerinde tehlikeli/zararlı maddelerden etkilenmesi durumunda,  kazazede sayısının artmaması için önlem almak üzere

 

YAŞADIĞINIZ YERİ TANIMANIZDA YARAR VAR !!! 

 

Başa Dön

 

 

HAZMAT / BAŞPARMAK KURALI

Hazmat = Hazardous Materials (tehlikeli maddeler) 

 

Emniyet için, güvenli alanın tespit edilmesi gerekir; bunun için HAZMAT KURALI ndan yararlanılır:

Kolunuzu uzatıp, elinizi kapatıp başparmağınızı yukarı doğru tutarak tehlikeli bölge yönüne çevirdiğinizde, tehlikeli bölge başparmağınızın arkasında kalmalıdır; eğer kalmıyor ve başparmağınızın çevresinden görülüyorsa, tehlikeli bölgeye çok yakın duruyorsunuz demektir.

Tehlikeli bölge Hazmat kuralına göre saptandıktan sonra izole edilmelidir (çevresini girişlere kapamak, çevreden ayırmak).

 

Çevredeki etkilenmemiş ve işi olmayan kişilerin uzaklaştırılması sağlanmalıdır.

Acil bakım elemanı, rüzgârı arkasına almalıdır (yani rüzgar kendisine/sırtına doğru esmelidir ki tehlikeli gazlar kendisine doğru gelmesin).

Tehlikeli madde kazalarında, daima, uzman ve profesyonel kişilerden yardım istenmelidir.

 

Başa Dön

 

 

OLAY YERİNİN BELİRLENMESİ

Kaza yeri Hazmat Kuralına göre saptandıktan sonra, kaza yerinden bulunduğunuz yere kadar olan alan daire biçiminde üç bölgeye ayrılır.

Bu bölgelere içten dışa sıcak, ılıman ve soğuk bölgeler denir.

Sıcak bölge tehlike bölgesi olan kaza alanıdır.

Buraya sadece görevli uzman kurtarıcıların girmesi doğrudur.

Bölgelerin özellikleri:

SICAK BÖLGE

- Bulaşma (kontaminasyon) alanıdır

- Uygun koruyucu giysi ile girilmelidir

- Sınırlı sayıda insanın girmesinde yarar vardır

- Bu alandaki herşey kontamine kabul edilir

 

ILIMAN BÖLGE

- Kontaminasyonun denetim altına alındığı alandır

- Uygun koruyucu giysi ile girilmelidir

- Dekontaminasyon(bulaştan arındırma) koridorunun oluşturulduğu alandır

- Temel yaşam desteğinin verileceği alandır

 

DEKONTAMİNASYON KORİDORU

Ilıman bölgede yer alan bu koridor, tehlikeli madde bulaşmış kişilerin bu bulaşmalardan arındırıldığı geçiş alanıdır.

 

SOĞUK BÖLGE

Bu bölgede,

- Kumanda merkezi

- Acil bakım ve nakletme alanı

- Tıbbi gözlem ve rehabilitasyon alanı oluşturulur

 

 

ACİL BAKIM

Acil bakım elemanı, öncelikle kendini koruyacak önlemleri almalıdır.

- Tehlikeli bölgede uzman görevliler varsa onların talimatına göre hareket edilmeli ve mümkünse o alana girmek yerine kazazedenin size ulaştırılması ve dekontaminasyonla eş zamanlı kazazedenin değerlendirilmesi en uygun olanıdır.

- Tehlikeli alan kapalı bir mekansa ve girilmesi gerekiyorsa, mutlaka görevli kişilerin talimatları dinlenilmeli, gerekli koruyucu giysiler giyilmelidir. 

 

Başa Dön

 

 

KORUYUCU GİYSİ ÇEŞİTLERİ

Kimyasal maddenin özelliğine göre seçilmelidir

Bütün kimyasal maddelere uygun tek bir giysi YOKTUR

Uygun giysilerin sızdırmazlık süreleri daima kontrol edilmelidir

Lateks eldivenler kimyasal maddelere karşı dayanıklı DEĞİLDİR

Nitrile eldivenler çoğu kimyasallara karşı yüksek düzeyde koruyucudur

Deri botlar, kimyasal maddeleri sürekli emerler

 

 A SINIFI KORUYUCU GİYSİ:

Solunum ve deri, en üst düzeyde korunur.

Giysi kurtarıcıyı tamamen içine alır(kapsül gibidir)

Bilinmeyen madde ya da solunumla veya deri yoluyla emildiğinde zarar veren maddelerin bulunduğu sıcak bölge giysisidir. 

 

B SINIFI KORUYUCU GİYSİ:

Solunum güvenliği en üst düzeydedir

Deri koruması zayıftır

Giysi tamamen sarmalamaz ancak kimyasal maddelere dayanıklıdır

Genellikle ılıman bölgedeki dekontaminasyon ekibinin giysisidir  

 

C SINIFI KORUYUCU GİYSİ:

Sızdırmaz giysi, botlar, eldiven ve göz koruyucusundan oluşur

Değişik maddelere göre havayı temizleyebilen maskesi vardır

Kontaminasyon(bulaştırma) olasılığı olan hastaların taşınması esnasında giyilir

 

D SINIFI KORUYUCU GİYSİ:

İtfaiyeci giysisidir, tehlikeli madde kazalarında koruyucu değildir

 

Başa Dön

 

 

DEKONTAMİNASYON
(ZARARLI MADDENİN KİŞİ
DEN VE ORTAMDAN TEMİZLENMESİ)

AMAÇ:

Kazazedenin maruz kaldığı tehlikeli maddenin etkisini azaltmak

İkinci bir bulaşma tehlikesini bertaraf etmektir

 

ÇEŞİTLERİ

Fiziksel dekontaminasyon

Kimyasal dekontaminasyon

 

DEKONTAMİNASYON YÖNTEMLERİ

Sulandırma (dilüsyon, yoğunluğunu azaltma)

Emilim yolu (Absorbsiyon)

Etkisizleştirme (Nötralizasyon)

Ayırma (Izolasyon)

 

SULANDIRMA (YIKAMA)

Kişi bol miktardaki su ile yıkanır, böylece maddenin yoğunluğu azaltılarak vereceği zarar önlenir

Kişinin vücudu iki kere bol akan su ile iyice yıkanmalıdır (saçlar, kıvrımlar, koltuk altları, kasıklar gibi içte kalan bölgeler atlanmadan)

Sabun ve süngerle ovarak yıkamak işinizi daha kolaylaştırır

Kişiyi yıkama sonrası hemen çarşaf ve battaniyelerle sarmalayın (özellikle soğuk havalarda daha özenle)

Bazı kimyasal maddelerde SU KULLANILMAZ, o nedenle yıkama öncesi maddenin özelliğini öğrenin

 

EMİLİM YOLU

Maddeyi emmesi için havlu ve benzeri emici kumaş kullanılabilir

Genellikle yıkama sonrasında kullanılmalıdır

Tek başına bir dekontaminasyon yöntemi değildir

Genellikle, etkilenen bölgenin temizlenmesi olayıdır

 

ETKİSİZLEŞTİRME

Kimyasal yöntemdir

Tehlikeli maddenin başka madde ile reaksiyonu sonucu etkisini yitirmesi olayıdır

Acil Bakımda nadiren kullanılır, çünkü;

- Alanda uygun nötralizan maddeyi bulmak zordur

- Doğru miktarı ayarlamak zordur

- Reaksiyon sonucu genellikle ısı açığa çıkar

 

İZOLASYON

Etkilenen kişi ve malzemeleri tehlikeli maddeden uzaklaştırma anlamındadır 

Kişinin madde bulaşmış giysilerini ve takılarını çıkarmak da izolasyona girer  

 

TEHLIKELI MADDE ILE TEMAS ETMIŞ:

Kazazede

Acil bakım elemanı,

Çamaşırlar (giysi, çarşaf vb)

Acil bakım esnasında kullanılan malzemeler

Ambulans,

Mutlaka dekontamine edilmelidir.

Kontamine çamaşırlar özel torba veya kaplara konarak ağzı kapatılmalı ve ilgili görevliye verilmelidir.

 

ACİL BAKIM

Acil bakım, hastanın ya da kazazedenin birinci ve ikinci değerlendirme sonuçlarına göre belirlenerek uygulanır.

Tehlikeli madde olgularında tek fark, kullanacağınız malzemenin mümkünse tek kullanımlık olmasına özen göstermenizdir.

Kullanılan her malzemeyi ve hastadan çıkan giysileri özel kirli torbasına koyarak üzerine tehlikeli maddeyi  yazın ki sizden sonrakilerin de haberi olsun normal çöpe gitmesin.

Tek kullanımlık olmayan malzemelerin nasıl temizlenmesi gerektiğini uzmanına danışarak temizleyebilirsiniz.

Eğer hastanede değiştiriyorsanız mutlaka paketleyip üzerine yazın.     

 

HASTANEYE NAKLETME         

Olay yerindeki temizlik işlemine rağmen hasta kısmen dekontaminedir o nedenle ambulansınızda önlemler alın:

- Gerekmeyeceğini düşündüğünüz tüm malzemeleri kapalı bölümlere yerleştirin

- Ambulansın içini ve sedyeyi plastik örtü ile kaplayın

- Mümkün olduğunca sınırlı sayıda ambulans kullanın

 

Dekontaminasyon işlemlerinin yapılamadığı durumlarda hastayı taşımanız gerekebilir, bu durumda götüreceğiniz hastanenin olanaklarını göz önünde bulundurun ve bir şeyi unutmayın

 

TEMİZ VE ÖLÜ HASTA yerine KİRLİ AMA YAŞAYAN HASTA daha makbuldür  

 

Başa Dön

 

 

ZEHİRLİ MADDELERE MARUZ KALMA

Zehirli /tehlikeli madde iki şekilde maruz kalınır:

- Doğrudan temas

- Dolaylı temas, bulaşmış kişi veya nesne aracılığıyla

 

ZEHİRLİ MADDELERİN VÜCUDA GİRİŞ YOLLARI:

- Solunum yoluyla (inhalasyonla), en sık karşılaşılır

- Emilim yoluyla (absorbsiyonla), açık yaralarla

- Enjeksiyonla

- Sindirim yoluyla, en az karşılaşılır 

 

BELİRTİLERİN ORTAYA ÇIKIŞ ZAMANINA GÖRE ETKİLERİ:

- Hemen ortaya çıkan etkiler, maddeye maruz kalındıktan hemen sonra görülür

- Geç ortaya çıkan etkiler, maddeye maruz kaldıktan saatler, günler, aylar veya yıllar sonra görülür

 

ZEHİRLER VÜCUDU İKİ ŞEKİLDE ETKİLER:

- Bölgesel etki, sadece temas eden yerde ortaya çıkan belirti ve bulguların olmasıdır

- Sistemik etki, maddenin kana karışmasıyla etkilenen sistemlere göre ortaya çıkan belirti ve bulguların olmasıdır.   

 

Başa Dön

 

 

BAZI ZEHİRLİ MADDELER

 

PESTİSİTLER

Tarım ilaçlarından olup, böcekleri öldürmek üzere kullanılırlar. Piyasada organofosfatlar ve karbamatlar olarak bulunurlar.

Etken maddeleri AChE Inhibitörleridir.

 

ORTAYA ÇIKARDIKLARI BELİRTİ VE BULGULAR:

- Bradikardi (kalbin atım sayısının azalması)

- Bronkospazm

- Solunum salgılarında, tükürükte artma

- Terleme

- Pinpoint pupiller (gözbebekleri iğne başı büyüklüğündedir)

- Kas seyirmeleri

- Paraliziler 

 

ACİL BAKIM:

- Soluk yolunun açıklığını ve devamlılığını, solunumun yeterliliğini sağla

- Tüm giysilerini ve takılarını çıkarın

- Bol su ve sabunla yıkayın, özellikle saçlarını ve vücut kıvrımlarını unutmayın

- Tükrük salgısını azaltmak üzere Atropin verin

- Organofosfatlar için Pralidoxime verebilirsiniz, ancak karbamatlarda ASLA vermeyin

- Nöbet geçiriyorsa nöbeti kontrol altına almak üzere Diazepam verin

- Sindirim yoluyla alınmışsa, ASLA KUSTURMAYIN

 

SİYANÜR:

Siyanür İçeren maddeler

- HCN

- KCN

- Sodium nitroprusside

- Acı Badem Yağı

- Yabani kiraz şurubu 

 

ACİL BAKIM

Yüksek yoğunlukta oksijen

Siyanür kiti

- Amyl nitrite

- Sodium nitrite

- Sodium thiosulfate


HİDROKARBON ÇÖZÜCÜLER

- Xylene

- Toluene

- Methylene chloride

- Benzin

- Kerosene

- Naftalin

 

VÜCUTTAKİ ETKİLERİ:

- Pulmonar ödem

- Solunum yetmezliği

- Aritmiler

- MSS baskılanması

- Nöbet geçirme

- Karaciğer, böbrek hasarı

- Deri tahrişi

 

ACİL BAKIM

- Soluk yolunun açıklığını ve devamlılığını, solunumun yeterliliğini sağla

- Tüm giysilerini ve takılarını çıkarın

- Bol su ve sabunla yıkayın, özellikle saçlarını ve vücut kıvrımlarını unutmayın

- Sindirim yoluyla alınmışsa, ASLA KUSTURMAYIN

- Nöbet geçiriyorsa nöbeti kontrol altına almak üzere Diazepam verin

- Hipoglisemiye karşı glukoz verin ki karaciğer harabiyeti oluşmasın

- Tüm katecholaminlerin kullanımında dikkatli olun, ventriküler aritmiler oluşabilir 

 

Başa Dön

 

 

TEHLİKELİ  / ZEHİRLİ MADDE TAŞIYAN ARAÇLARDA BULUNAN İŞARETLER VE ANLAMLARI 

TEHLİKELİ  MADDELERİN  İŞARETLERİNİ TOPLU HALDE GÖRMEK İÇİN TIKLAYINIZ.

 

Tehlikeli ve zararlı madde kazaları sadece karayollarında bu maddeleri taşıyan araçlarla meydana gelmez.

Trenlerde, gemilerde de taşınmaktadır.

Ayrıca benzin istasyonları, rafineriler, kimyasal madde işleyen/depolayan her türlü fabrika ve işyerlerinin de olduğunu aklınızdan çıkarmayın.

O nedenle, yaşadığınız bölgede bulunan bu tip yerleri önceden tespit edip, elinizin altında olacak şekilde bir yere koyun ki buralarda kaza meydana geldiğinde hemen ve etkili müdahale yapabilesiniz   

Karayolunda seyreden araçlardaki etiketlerden taşıdığı maddenin cinsi anlaşabilirse de unutmamanız gereken diğer bir husus ta herhangi bir aracın içinde de tehlikeli madde olabileceğidir.

Örnek: tüplü arabalar veya pikniğe giderken arabasına tüp alanlar gibi… 

 

TEHLİKELİ MADDELERİN SINIFLANDIRILMASI

Patlayıcılar

Gazlar

Sıvı Maddeler

Katı Maddeler

Oksitleyiciler

Tahriş Edici Maddeler (Korozif Maddeler)

 

Uluslar arası sınıflandırma numaraları:

NUMARASI

  OLUŞTURDUĞU TEHLİKE

1

 PATLAYICILAR (Explosives)

2

 GAZLAR (Gases)

3

 SIVI MADDELER (Liquids)

4

 KATI MADDELER (Solids)

5

 OKSİTLEYİCİLER, ORGANİK PEROKSİTLER

   (Oxidizers, organic peroxides)

6

 ZEHİR (Poisons, etiologic agents)

7

 RADYOAKTİF MADDELER (Radioactive materials)

8

 TAHRİŞ EDİCİ MADDELER (Corrosives)

9

 BUNLARIN DIŞINDA (Miscellaneous; ORMs)

 

PATLAYICILAR

Etken madde ile reaksiyona girdiklerinde zehirli gaz ve ısı yayarlar 

 

GAZLAR

A Sınıfı Zehir kapsamındaki gazlar ve sıvılar insan sağlığı için çok tehlikeli olan buhar oluştururlar

Amonyak, alevlenmeyen gaz olarak sınıflandırılsa da, alevlenen, çok zehirli bir gazdır

Klor, zehirli, tahriş edici ve oksitleyici olduğundan kendi plakasını taşır

 

SIVILAR

Parlayıcı sıvılar(Flammable: alevlenen), Parlama noktası: 38°C (100 °F) derecenin altında

Kolay tutuşabilen sıvılar (Combustible) Parlama noktası: 38 °C (100 °F) derecenin üzerinde

 

KATI MADDELER

Alevlenen Katı Maddelerin diğer patlayıcılardan farkı, sürtünme sonucu tutuşması ve ısıyı çok uzun süre muhafaza etmesi ve sürekli  içinden yanmasıdır

 

OKSİTLEYİCİLER

Sıvı oksijen, oksitleyici bir maddedir

Oksitleyiciler, hemen oksijenini verip tutuşmayı teşvik ederler

Organik Oksitleyiciler de hemen oksijenini verip tutuşmayı teşvik eder ve yanarlar!

 

KOROZİF(TAHRİŞ EDEN) MADDELER

Canlı dokuyu tahrip eden  ya da demiri aşındıran/paslandıran maddelerdir

Genellikle zehirli ve reaktiftir

 

Başa Dön

 

 

BAZI RENKLERİN VE ÜZERİNDEKİ SAYILARININ ANLAMI

 

SAĞLIK AÇISINDAN TEHLİKE UYARISI (KOYU MAVİ ZEMİNLİ LEVHA)

4 => İçeri girmek çok tehlikelidir                                                                       

3 => Çok fazla tehlikeli - Tam koruyucu giysi ile gir

2 => Tehlikeli - Solunum cihazı kullan

1 => Hafif Tehlikeli

0 => Tehlike Yok

 

YANGIN TEHLİKESİ UYARISI (KIRMIZI ZEMİNLİ LEVHA)

4 => Çok kolay tutuşur

3 => Normal ısıda tutuşur                                               

2 => Hafif ısıda tutuşur

1 => Yanması için önceden ısıtılmalıdır

0 => Yanmaz     

 

REAKTİVİTE (SARI ZEMİNLİ LEVHA)

4 => Patlayabilir - Ateş varsa orayı hemen boşalt

3 => Şok, ısı patlamaya neden olabilir - Muhafaza et

2 => Ani kimyasal değişiklik oluşabilir

1 => Isıtıldığında değişebilir

0 => Normalde stabildir (değişken değildir) 

 

ÖZEL TEHLİKELİ MADDELER (KOYU YEŞİL ZEMİNLİ LEVHA)

OX    => OKSİTLEYİCİ

ACID => ASİT

ALK  => ALKALİ (BAZ)

COR  => KOROZİF

W      => SU KULLANMA

hazmat

 

Başa Dön

 

 

KAYNAKLAR
1- http://www.templejc.edu/dept/ems/Pages/PowerPoint.html, 10 Ekim 2004
2- Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi; Hasta ve Yaralıların Acil bakımı ve Nakledilmesi 4.Baskı; Nassetti,1991
3- Bledsoe, B.E., Porter, R.S., Shade, B.R., Brady Paramedic Emergency Care, 2 nd Ed.,Prentice Hall,U.S.A.,1994.

 

 Anasayfaya Dön