DOĞUM

 

Doğumla İlgili Terimler

Hamilenin Değerlendirilmesi

Hamilelikte Görülebilecek Sorunlar

Tıbbi Sorunlar

Hipertansiyona Bağlı Sorunlar

Vajinal Kanamalar

Düşük (Abortus)

Dış Gebelik

Ablasyo Plasenta

Plasenta Previa

Doğum

Acil Doğumu Gerektiren Koşullar

Yenidoğanın Değerlendirilmesi(APGAR)

Anormal Doğumlar

 

 

GİRİŞ

 

PARAMEDİK DOĞUM YAPTIRMAZ

 

Doğumların çoğu normal yoldan ve sorunsuz olarak gerçekleşir.

Bebeklerin çoğu hastanede dünyaya gelir.

Ancak nadiren de olsa, Paramedik gerektiğinde doğum yaptırabilmeli ve bebeğin doğumu ile ilgili bilgi ve becerilere sahip olmalıdır

 

DOĞUMLA İLGİLİ TERİMLER

 

PRENATAL (ANTEPARTUM, DOĞUM ÖNCESİ)

- EMBRİYONAL DÖNEM:

  Hamileliğin ilk üç ayını(birinci trimester; 0-12 hafta) kapsar

- FETAL DÖNEM:

  Hamileliğin son altı ayını (ikinci ve üçünü trimester; 13-40 hafta) kapsar

 

NATAL (DOĞUM)

- PERİNATAL DÖNEM:

  Doğumdan önceki bir hafta ile doğumdan sonraki bir haftayı kapsayan döneme denir

 

POSTNATAL (POSTPARTUM, DOĞUM SONRASI)

- NEONATAL DÖNEM:

   0-28 günlük dönemdir (0-8 gün erken, 8-28 gün geç neonatal dönem olarak kabul edilir

- POSTNEONATAL DÖNEM:

  28 günden sonraki dönemdir

 

 

PRİMİGRAVİDA:

İlk kez hamile olan (daha önce hiç hamile kalmamış)

 

MULTİGRAVİDA:

Birden fazla hamileliği olan (iki, üç, altı vs)

 

NULLİGRAVİDA:

Hiç hamileliği olmamış

 

PRİMİPAR:

İlk kez canlı doğum yapacak olan

 

MULTİPAR:

Daha önce birden fazla canlı doğum yapmış olan (1, 2, 5 vs)

 

NULLİPAR:

Hiç canlı doğum yapmamış olan (daha önce hamile kalmış ama düşük ya da ölü doğumla sonuçlanmış olabilir; hamilelik sayısı ile canlı doğum sayısı farklı olabilir)

 

KÜRTAJ:

Değişik nedenlerle hamileliğin doktor tarafından sonlandırılması

 

FETÜSÜN GELİŞİMİ

Yaşam, spermin ovumu (yumurtayı) döllemesiyle (fertilizasyonla) başlar:

Döllenmiş yumurta, uterusa yerleşir, büyümeye başlar

Plasenta, döllenmiş yumurtanın uterusun duvarına yerleşmesiyle birlikte gelişir

Umblikal kord  (göbek bağı), fetüsü plasentaya bağlar

Fetüs, amniyotik sıvı içinde gelişir

Fetüs, uterusun içinde 9 ayda gelişir ve büyür

Büyümesi için, sürekli ve daha fazla besine gereksinimi vardır

Bebeğin, döllenmeden doğumuna kadar geçen süreci özetleyen güzel bir powerpoint sunusu izlemek isterseniz tıklayın, bana da e-mail olarak geldi.

 

Başa Dön

 

 

HAMİLENİN DEĞERLENDİRİLMESİ

 

İLK DEĞERLENDİRME:

İlk değerlendirme hamilede de diğer kişilerde olduğu gibidir

 

ÖYKÜ ALMA:

Hamilelikle ilgili bilgiler önemlidir;

Kaçıncı hamileliği?

Tahmini doğum tarihi (TDT) ?

Son adet tarihi (SAT) + 7 gün – 3 ay Þ TDT

Hamileliğin kaçıncı günü/haftası veya ayında?

Herhangi bir sorunu(ağrı, kanama vd) var mı?

Hamileliği süresince herhangi bir sorunu (hamilelik diyabeti, hipertansiyon vs) olmuş mu?

 

BAŞTAN AYAĞA DEĞERLENDİRME:

Herhangi bir hastada olduğu gibidir.

Ancak hamilelik ön plandadır.

Hamile hasta, ikinci ve üçüncü trimesterde ise leopold manevralarıyla fundus yüksekliği ve bebeğin yönü bulunur

Hamileliği 18.- 20. haftayı doldurduysa, bebeğin kalp sesleri (ÇKS) stetoskopla duyulabilir

Yine 20. haftadan sonra elle muayene ile (palpasyonla) bebeğin hareketi hissedilir

Hamilenin yaşamsal bulguları tercihen sol yana yatırılarak ölçülmelidir (özellikle kan basıncı); mümkünse ortostatik (otururken ve ayakta iken) kan basıncının da ölçülmesinde yarar vardır

Kasılmalar ve ağrılar varsa, el karın duvarına konarak kasılmanın hangi sıklıkta geldiği ve ne kadar sürdüğü saat tutarak saptanır

Doğumun ne kadar yaklaştığını değerlendirme, taçlanma, kordon sarkması gibi sorunların haricinde

 

ALANDA VAJİNAL MUAYENE YAPMAYIN !!!

 

Başa Dön

 

 

HAMİLELİKTE GÖRÜLEBİLECEK SORUNLAR

Travmalar

Karın ağrıları

Hamilelik öncesi varolan ya da hamilelikte ortaya çıkan bazı tıbbi sorunlar

Vajinal kanama

Düşük

Ektopik gebelik

Üçüncü trimesterde görülen kanamalar

Hipertansif bozukluklar

Sırt üstü yatıldığında oluşan hipotansiyon sendromu

Braxton - Hicks Kontraksiyonları ve Erken Doğum

 

HAMİLELİKTE YARALANMA (TRAVMA)

- Yaralanmalara, genellikle motorlu taşıt kazaları sonrası rastlanmaktadır.

- Hamilelerde kaza sonrasında bayılmalara sıklıkla rastlanmaktadır.

Nedeni, ya vena kava superiora gelen basınçtır ya da dolaşımdaki bir sorundur.

- Amniyotik sıvı, çarpmalarda bebeği yastık gibi korur.

Ancak, doğrudan karna gelen şiddetli darbeler nedeniyle plasenta uterustan ayrılabilir, uterus yırtılabilir, erken doğum, düşük olabilir, hatta bebek ölebilir

- Hamilede vajinal kanama ya da karında hassasiyet varsa, bu size çok ciddi bir durum olabileceğini düşündürmelidir.

- Kaza sonucu anne ölmüşse, plasentanın ayrılması veya şok nedeniyle fetüsün de ölme veya kafasından yaralanma olasılığı vardır

- Kazalarda yaralanan hamilelerin mutlaka hastaneye götürülerek doktor tarafından muayene edilmesinde yarar vardır

 

HAMİLELİKTE KARIN AĞRILARI

- Hamile olmayanlarda görülen her türlü tıbbi ve tıbbi olmayan sorun hamilelerde de görülebilir.

- Farkı, tıbbi sorunların yanı sıra bir de göz ardı edilmemesi gereken hamileliğin olmasıdır.

- Hamilelikte karın ağrısı sık rastlanan bir belirtidir; nedeni, büyüyen uterusun kaslarının gerilmesidir.

- Hamilelikte büyüyen uterusun yaptığı basınç nedeniyle bazı iç organlar yer değiştirirler.

- Dolayısıyla, apandisit ağrısı sağ üst kadranda hatta sırtta hissedilebilir.

Aynı şekilde kolesistit ağrısı da farklı yerlerde algılanabilir.

O nedenle karın ağrısı olan bir hamilenin hastanede bir doktor tarafından muayene edilmesi gerekir.

 

Başa Dön

 

 

HAMİLELİK ÖNCESİ VAROLAN YA DA HAMİLELİKTE ORTAYA ÇIKAN BAZI TIBBİ SORUNLAR

 

DİYABET:

Eğer kişinin hamilelik öncesinde diyabetik olduğu biliniyorsa mutlaka takibi yapılmalıdır zira hamilelik nedeniyle kan şeker düzeyi daha çok etkilenmektedir

Kişi diyabetik olmadığı halde, hamilelik esnasında “hamilelik diyabeti” ortaya çıkabilir. Çoğunlukla hamilelik sona erdiğinde diyabet sorunu da ortadan kalkar.

Hamilelikte kan şekeri diyetle ayarlanamıyorsa, insüline başlanır. Çoğunlukla da insülin başlanmaktadır.

Annenin diyabetik olduğunu veya olma olasılığını bilmemiz acil bakımda hipoglisemi olasılığı açısından önemlidir

Annenin diyabetik olduğu durumlarda, doğum sonrası bebeğin vücut ısısının korunması, dolayısıyla hipoglisemiye girmemesi açısından önemlidir

 

HİPERTANSİYON:

Hamilelikte kan basıncı, genellikle hamilelik öncesine göre daha düşüktür

Ancak, hamile olmadan önce kan basınçları yüksek tansiyon sınırında olanlarda, hamilelikte ciddi hipertansiyon sorunları yaşanabilmektedir.

Çoğunlukla hamilelik nedeniyle ilaç kullanılamadığından sorunlar yaşanabilmektedir ve hipertansiyon preeklemsiye yol açabilmektedir

Sürekli hipertansiyon, hem bebeği hem de anneyi etkileyebilmekte annede felç ya da böbrek yetmezliğine neden olabilmektedir.

 

 

HİPERTANSİYONA BAĞLI GÖRÜLEBİLECEK SORUNLAR

  I - HAMİLELİĞE BAĞLI ORTAYA ÇIKAN HİPERTANSİYON:

140/90 mmHg ya da yüksek olmasıdır.

Çoğu kez hamilelik sona erdiğinde kaybolur.

Hamilenin kan basıncı yükselmiş ancak, ödem ve diğer preeklempsi bulguları yoksa izlenir, kaydedilir.

Fazla yüksekse merkezdeki doktorla konuşularak antihipertansif verilir.

Hamilelik öncesinde kan basıncı normal iken hamilelik nedenyle yükselmişse apresoline vb verilebilir.

 

 II- PREEKLEMPSİ:

Hipertansiyonu olan hamilelerde buna ilaveten aşırı kilo alma, ödem, baş ağrısı, epigastrik ağrı, (yakın zamanda tetkik yaptırdıysa idrarda protein-proteinüri-), görme bozukluğu yakınmalarının olması durumudur.

Önlem alınmazsa eklempsiye dönüşür.

İlk hamileliği ve 18 yaşından küçük yada 35 yaşından büyükse, çok fazla doğum yapmışsa, hamilelikte 20 kg dan fazla kilo almışsa, hamilelik öncesi diyabet-dolaşım bozukluğu varsa preeklempsiye yatkınlık artar.

ACİL BAKIM:

Birinci ve ikinci değerlendirme kısa zamanda yapılmalıdır

Damar yolu açılarak, DAKŞ, Serum Fizyolojik veya Ringer Laktat başlanmalıdır

Nakledilen hastane uzaksa merkezdeki doktorla görüşerek magnezyum sülfat verilebilir

 

III- EKLEMPSİ:

Hamilelikte hipertansiyona bağlı olarak ortaya çıkabilecek önemli bir sorundur.

Çoğunlukla görme sorunlarıyla başlar: gözünün önünde flaş gibi yanıp sönen ışıklar; epigastrik ya da sağ üst kadranda ağrı nöbet geçirmeyle sonuçlanır.

Eklempsi nöbetinin epileptik nöbetten ayırt edilmesi görünüm ve öykü ile olur : hamilenin ödemi varsa, kan basıncı yüksekse, epilepsi geçirme ve antiepileptik ilaç kullanma öyküsü yoksa bu eklempsi nöbetidir.

ACİL BAKIM:  

Preeklempsideki acil bakım aynen uygulanır ilaveten:

Soluk yolunun açıklığı sağlanır

Yüksek yoğunlukta oksijen başlanır

Nöbet halen devam ediyorsa: 5-10 mg Valium, intravenöz olarak verilir

Nakledilecek hastane uzaksa doktor önerisine göre magnezyum sülfat başlanabilir; elinizin altında MgSO4 antidotu olan kalsiyum klorid hazır bulunmalıdır

 

KALP HASTALIKLARI:

- Hamilelikte kardiyak out-put % 30 artar.

- Hamilelik öncesi ciddi bir kalp hastalığı olan kişide, hamilelikte konjestif kalp yetmezliği gelişebilir.

- O nedenle hamilede değerlendirme esnasında iyi bir öykü almak ve bunu çağrı raporunda ve hastaneye teslim edilen raporda belirtmek önemlidir.

 

Başa Dön

 

 

VAJİNAL KANAMALAR

- Erken Dönemlerde (İlk 3ay): Düşükler

- İleri Dönemlerde  (genellikle plasentaya bağlı oluşan sorunlardır):

     Plasenta abruptio (ablasyo) => plasentanın vaktinden (doğumdan) önce ayrılması,

     Plasenta previa  => plasentanın serviksi kapatacak şekilde yerleşmesi sonucu oluşan kanamalar.

 

DÜŞÜK (ABORTUS)

20. Haftadan önce hamileliğin sona ermesidir; hamileliklerin ortalama % 15 i düşükle son bulmaktadır.

Çeşitleri:

SPONTAN DÜŞÜK:

Herhangi bir müdahale olmadan kendiliğinden gerçekleşen düşüklerdir.

DURDURULABİLİR DÜŞÜK:

Serviksin genişlemesi nedeniyle oluşur, hafif kanama vardır.

Fark edildiğinde istirahatle ya da doktor müdahalesi ile önlenebilen düşüklerdir.

DURDURULAMAYAN DÜŞÜK:

Orta derecede kanama ve karnın alt kadranında kramp tarzı ağrı vardır.

24 saat içinde düşük olmazsa doktor müdahalesi gerekir.

KRİMİNAL DÜŞÜK:

Fetüsün doktorun dışında ehil olmayan kişiler veya anne tarafından uygun olmayan yollara başvurularak gerçekleştirilen düşüklerdir

TERAPÖTİK DÜŞÜK:

Tıbbi nedenlerle doktor tarafından hamileliğin sonlandırılmasıdır

İSTEĞE BAĞLI (ELEKTİF) DÜŞÜK:

İlk trimesterde annenin (ve -evli ise- babanın da) isteğiyle hamileliğin sonlandırılmasıdır.

 

BELİRTİ VE BULGULARI:

Hamileliğinin ilk üç ayı içinde olması, kanama, kanama ile birlikte pıhtı veya parçaların gelmesi, karnın alt kadranında kramp tarzı ağrı

ACİL BAKIM:

- Hamileye, hipovolemik şok gelişme olasılığı olan herhangi bir hasta gibi acil bakım verilir:

- Kanamanın şiddetine ve hastanın gereksinimine göre oksijen verin

- Damar yolu açın, SF veya Ringer Laktat(RL) başlayın, akış hızını gereksinime göre ayarlayın; kanama fazlaysa mutlaka ikinci bir damar yolu açın.

- Perineye steril ped yerleştirerek, kanama miktarını kontrol altında tutun.

Vajenden gelen her türlü parçayı hastaneye götürerek doktora gösterin.

Vajenden gelen parçaları asla çek(iştir)meyin

- En kısa zamanda hastaneye nakledin

 

Başa Dön

 

 

DIŞ (EKTOPİK) GEBELİK

Döllenmiş yumurtanın uterus dışında (en sık tüplerin ampulla kısmında) yerleşmesidir.

En geç 6.-10. haftada gebelik sonlanır.

BELİRTİ VE BULGULARI:

- Karnın alt kadranında (sağ, sol veya iki tarafta da olabilir) şiddetli ağrı

- Karın muayenesinde alt kadranda hassasiyet, sertlik(rijidite), “rebound”.

Hassasiyet varsa başka karın muayenesi yapmayın, alanda zaten yapılmayan rebound muayenesinden kaçının aksi halde rüptüre olmamış dış gebeliğin yırtılmasına neden olabilirsiniz.

- Vajinal kanama olamayabileceği gibi, damla ya da aşırı kanama şeklinde görülebilir.

Alanda vajinal muayene yapmayın.

- Dış gebeliğin alanda teşhisi zordur.

Ancak iyi bir ağrı(PQRST) sorgulaması ve öykü ile tahmin edilebilir.

İç kanama olasılığı nedeniyle tahmini tanı önemlidir.

DİKKAT:

Evli olsun olmasın doğurganlık yaşındaki her bayanda düzenli adet (regl) döngüsünde en az iki haftalık gecikme varsa dış gebelikten şüphelenmelisiniz.

İç kanama nedeniyle hipovolemik şok gelişmesi olasılığına karşı önlem alabilmeniz için bunu bilmeniz önemlidir

ACİL BAKIM:

- Gereksinimine göre oksijen verilmelidir

- Yaşamsal bulguları sık (3 - 5 dakika) aralıklarla takip edilip kaydedilmelidir.

Özellikle ortostatik kan basıncı takip edilerek şoka gidiş varsa önlem alınır

- İç kanama bulguları varsa şoka karşı önlem alınır:

Oksijen yüksek yoğunlukta verilir,

Çift damar yolu açılır, SF veya RL başlanır, hızı gereksinime göre ayarlanır

- En kısa zamanda hastaneye nakledilir

 

Başa Dön

 

 

ABLASYO PLASENTA

- Plasentanın, vaktinden önce uterustan ayrılmasıdır.

Normalde plasenta doğumun üçüncü devresinde (doğumdan sonra) ayrılır.

Nedenleri:

Preeklempsi, hipertansiyon, fazla sayıda gebelik, travma, aşırı kısa göbek kordonu olabilir.

- Plasenta ayrılırken, kanama uterusla plasenta arasına olacağından, dışa kanama olmayabilir. Ayrılma hızlı ve tümüyle olursa, hamilede kısa sürede ileri hipovolemik şokun belirti ve bulguları ortaya çıkar.

- Ayrılma alt kısımlarda ise, hafif veya şiddetli vajinal kanama görülebilir.  

BELİRTİ VE BULGULARI:

- Ani başlayan, keskin ”yırtılır” tarzda, şiddetli karın ağrısı

- Karında aşırı hassasiyet ve sertlik

- Bebek strestedir: kalp sesleri ya yavaşlamıştır ya da yoktur

- Kanamanın şiddetine göre şok bulguları

ACİL BAKIM:

- Geridönüşsüz torbalı maske ile yüksek yoğunlukta (%99) oksijen verilmelidir bebeğin yaşamını korumak için

- İki geniş damar yolu açılır, RL veya SF başlanır

- Hamilenin bilinç düzeyi ve vital bulguları ile bebeğin kalp sesi (ÇKS) sık aralıklarla alınarak kaydedilir

- Mümkün olduğunca çabuk hastaneye nakledilir ve acil servis teki doktor mutlaka haberdar edilir ki gerekirse hasta acile girdiğinde ameliyathane hazır olsun.

 

Başa Dön

 

 

PLASENTA PREVİA

Plasenta Previa:

Plasentanın uterusun alt kısımlarına (serviks ağzına ya da çok yakınına) yerleşerek serviksi kısmen veya tümüyle kapatmasıdır.

Üçüncü trimestere kadar sorun olmaz.

Ancak 3. trimesterde bebeğin plasentaya yaptığı basınç artınca veya uterus kasılmaları başlayınca kanama başlar.

BELİRTİ VE BULGULARI:

- Hamileliğin son üç ayında ağrısız, açık kırmızı renkli(taze) kanama varsa plasenta previa düşünülmelidir. Doğum eylemi başlamışsa karında kasılmalar olabilir.

- Uterus genellikle yumuşaktır ve bebeğin yerleşimi (prezentasyonu) olağan değildir

ACİL BAKIM:

- Yüksek yoğunlukta oksijen verilir

- İki geniş damaryolu açılır, RL veya SF başlanır

- Bilinç düzeyi, vital bulgular ve ÇKS sık değerlendirilir

- Mümkün olduğunca kısa sürede hastaneye nakledilir

 

ALANDA ASLA VAJİNAL MUAYENE YAPILMAZ.

Aksi halde,

PLASENTANIN YIRTILMASINA VE ÖLÜMCÜL KANAMAYA NEDEN OLABİLİRSİNİZ!

 

Başa Dön

 

 

DOĞUM

 

DOĞUMU ETKİLEYEN UNSURLAR:

Doğum kanalı

> Pelvisin yapısı

> Serviksin açılması ve silinmesi (dilatasyonu ve efasmanı)

Bebek

> Fetüsün başı

> Fetüsün pozisyonu

> Fetüsün gelen kısmı(prezantasyonu, kanala yerleşen kısmı)

Doğumu gerçekleştiren güçler

> Uterus kasılmalarının süresi, sıklığı ve şiddeti

>  Abdominal ve diyafragmatik kasların itici güçleri

Annenin psikolojisi

>  Annenin doğuma hazır oluşu

>  Önceki doğum(lar)da yaşadıkları

> Sosyokültürel yapısı

 

Bir dost tarafından bana iletilen çok güzel, üç boyutlu; doğum ağrılarını(kasılmaları) ve bebeğin kemik yapıdan geçerek doğuşunu bir de doğum esnasında paramediğin doğuma nasıl yardımcı olabileceğini sergileyen gösteri için altı çizili kısımları tıklatın.   

 

DOĞUMUN SAFHALARI

1. SAFHA:

Uterusun kasılmalarıyla başlar ve serviksin tam açılması (taçlanma) ile biter.

Multiparlarda bu süre ortalama 5 saat iken primiparlarda 10 -12 saat civarındadır.

Kasılmalar önce düzensizken doğum yaklaştıkça düzenli hale gelir; kasılmaların süresi kısalırken sıklığı artar

2. SAFHA:

Taçlanma ile başlar ve bebeğin doğumuyla sona erer.

Kasılmalar bu dönemde 2 - 3 dakika kadar sürer ve güçlüdür.

3. SAFHA:

Bebeğin doğumundan sonra başlar ve plasentanın doğumuyla biter.

Plasenta ortalama 30 dakika içinde doğar.

 

 YALANCI DOĞUM SANCILARI:

- Gerçek doğum sancıları başlamadan önce ortaya çıkan düzensiz, zayıf ve servikste açılmaya neden olmayan ağrılardır.

- Bu ağrılar, tüm gebelik süresince uterustaki kasılmaların daha güçlenmesi ile oluşur.

- Yalancı doğum ağrılarının süresi daha kısadır, yürümekle şiddetlenmezler, zaman geçtikçe daha sıklaşıp güçlenmezler, en önemlisi servikste açılmaya neden olmazlar.

Oysa gerçek ağrıda serviks açılır ve silinme gerçekleşir.

 

NİŞANE:

- Gebelik süresince servikal kanalı tıkayan müköz tıkacın atılması, doğum eyleminin başladığını gösteren en önemli işarettir.

Bu kanlı müköz tıkacın atılmasından sonraki 24 - 48 saat içinde doğumun olması beklenir.

- Burada önemli olan nokta, nişane ile gelen kanın birkaç damla olmasıdır.

Daha fazla olan kanamalar sorun olduğunu düşündürmelidir.  

 

MEMBRANLARIN YIRTILMASI:

- Fetüsün etrafını saran ve amniyotik sıvı içeren fetal membranlar, doğumdan önce veya doğum esnasında kendiliğinden açılır.

Normalde, doğumun birinci safhasının sonuna doğru açılır.

- Membranların yırtılması ile vajenden berrak bir sıvı akar.

Yırtılma küçükse: sıvı az gelir hatta anne idrar kaçırdığını sanabilir;

Yırtılma büyükse: fazla miktarda sıvı akar.

- Amniyotik sıvı geldikten sonra anne ayakta tutulmaz, çünkü baş yerleşmediyse kordon serviksten sarkabilir, infeksiyon riski vardır.

Eğer membranlar çok erken yırtılırsa doğum kanalı kuruyacağı için doğum zorlaşır.

Taçlanmaya rağmen yırtılmamışsa doktor tarafından yırtılır.

- Genellikle membran yırtıldıktan sonraki 24 saat içinde doğumun gerçekleşmesi beklenir.

- Amniyotik sıvı bulanık ise mekonyum karışmıştır bu da bebeğin sıkıntıda (distreste) olduğunun işaretidir.

Bebek doğar doğmaz önerilen bakım uygulanır (bakınız: yenidoğanda acil bakım).

 

SERVİKSTE SİLİNME VE AÇILMA  

SİLİNME (EFASMAN):

1 - 2 cm uzunluğundaki servikal kanalın giderek incelmesi ve sonunda kaybolması; diğer bir ifadeyle kağıt gibi incelmesidir. % ile ifade edilir.

AÇILMA (DİLATASYON):

Serviksteki eksternal osun fetüsün geçebileceği bir açıklığa (10 cm) kadar genişlemesidir.

Vajinal muayene(tuşe) ile saptanırlar.

DOĞUM AĞRILARI (TRAVAY):

Kasılmalar başlangıçta 10 - 15 dakikada bir gelir ve 15 - 30 saniye sürer

Birinci safhanın sonuna doğru (doğum yaklaştığında) 1 - 2 dakikada bir gelir ve 60 - 90 saniye sürer.

 

DOĞUMUN İLK SAFHASI

- Uterusun kasılmaları sonucunda doğum sancıları başlar ve serviksin tam açılmasına kadar devam eder

- Nişane gelir

- Fetal membran yırtılır; amniyotik sıvı akar

- Ağrılar arkada belde başlayıp, karnın alt kadranına doğru yayılır; ağrı kramp tarzındadır ve basınç hissi vardır

- Ikınma hissi başlar

- Annenin hastaneye götürülebileceği safhadır  

 

DOĞUMUN İKİNCİ SAFHASI

- Serviksin tam açılmasıyla/taçlanmayla başlar, bebeğin doğumu ile biter

- Doğumun acilen yaptırılması gereken süreçtir

 

DOĞUMUN ÜÇÜNCÜ SAFHASI

- Plasentanın doğumu ile ilgili süreçtir

- Genellikle hastaneye götürmeyi gerektirmez

 

Başa Dön

 

ACİL DOĞUMU GEREKTİREN KOŞULLAR

Taçlanma varsa,

Multiparda servikal açıklık 8 cm ve silinme tamamlanmışsa,

Hastaneye ulaştıracak kadar zaman yoksa:

- Hamilede ıkınma hissi varsa,

- Hamile doğurmak üzere olduğunu ifade ediyorsa,

 

Hastaneye nakil mümkün değilse,

DOĞUM YAPTIRILIR

BAŞLAMIŞ OLAN DOĞUM EYLEMİNİ YAVAŞLATMAYA YA DA DURDURMAYA ÇALIŞMAYIN

 

DOĞUMUN İLK AŞAMASINDA YAPILACAKLAR

- Doğum için uygun yeri ve gerekli malzemeleri hazırlayın (kalabalık ortamlarda meraklı gözlerden koruyacak şekilde ortam düzenleyin, olası değilse ambulansa alın)

- Anneyi uygun bir yere sırt üstü yatırın (evde ise yatağa, büroda ise masaya, veya sırt tahtasına, ambulansta ise sedyeye)

- Doğum setini açarak hazırlayın.

Doğum esnasında steril olması gereken malzemeleri uygun şekilde yerleştirin.

UNUTMAYIN:

Bebeği anne doğurur, siz sadece doğuma yardımcı olacaksınız

 

DOĞUM ARABADA GERÇEKLEŞİYORSA

- Anne adayından, koltuğa sırt üstü yatmasını isteyin

- Bir ayağını yere basmasını

- Diğer ayağını ise, dizi yukarıda olacak şekilde bükerek koltuk üzerine yerleştirmesini isteyin

 

DOĞUM EVDE OLACAKSA

- İş arkadaşınız annenin başucuna otursun (böylece anneye nefes egzersizini daha rahat yaptırabilir veya anneye daha rahat destek sağlayabilir)

- Siz hastanın sağ tarafında durun ( eğer solak iseniz o zaman sol tarafta durun)

- Bebeği ve steril malzemelerinizi koyabileceğiniz düzgün bir alan oluşturun

- Kullanacağınız malzemelerin steril olmasına ve doğum süresince de steril koşullara uymaya özen gösterin

- Vajen göz hizanızda olsun

 

DOĞUMUN İLK AŞAMASINDA YAPILACAKLAR

- Anneye oksijen başlayın

- Damar yolu açarak RL veya SF takın, DAKŞ

- Vakit elveriyorsa annenin üzerini örtün

- Bebek doğana kadar kalp seslerini dinleyin (ÇKS dakikada 90 ın altında olursa mümkün olduğunca acilen hastaneye nakledilmelidir)

- Anneye nefes egzersizi yaptırın: kasılmalar arasında derin nefes alıp vermesini ve kasılma esnasında da ıkınmasını her seferinde söyleyerek yapmasını sağlayın ki doğum eylemi rahat ve kolay olsun (hem sizin için hem de anne için)

- Bebeğin başı taçlandığında steril eldivenlerinizi giyin ve annenin perinesini bebeğin başının çevresi boyunca parmaklarınızla hafif uyararak gevşemesine yardımcı olun.

- Bebeğin başı çıkarken, steril bir gazlı bezle, anüs tarafındaki perineyi destekleyin ki yırtılmasın.

 

DOĞUMUN İKİNCİ AŞAMASINDA

- Bir elinizle annenin perinesini gazlı bezle desteklerken

- Diğer elinizle bebeğin başının doğmasını kolaylaştırın

- Bebeğin başının fırlamasına fırsat vermeyin (bebeğin başını düşürmeyecek şekilde elinizle kavramalısınız)

- Parmaklarınızın bebeğin bıngıldağına (fontanellerine) değmemesine özen gösterin

- Kasılmalar arasında derin nefes alıp vermesini ve kasılma esnasında da ıkınmasını söylemeyi unutmayın

- Bebeğin başına destek olmayı sürdürün

ASLA: BAŞINDAN TUTUP ÇEKMEYİN

- Eğer, göbek kordonu boynuna dolanmışsa gevşetin gevşetilemeyecek gibiyse, klempledikten sonra kesin

- Bebeğin başı çıkar çıkmaz önce ağzını (ağzındaki amniyon sıvısının akciğerlere aspire olmaması için) sonra burnunu aspire edin 

- Başın doğumunu takiben omuzlar doğar

- Başı tutarken, doğan diğer kısımların doğumuna yardımcı olun

- Bebeği iki elinizle ve dikkatlice tutun, çünkü çok kaygandır

- Bebeğin boynuna veya göğsüne baskı-basınç uygulamayın

- Bebeği sırt üstü, havlu üzerine yatırın

- Göbek kordonunu kesene kadar, bebeği annenin vajeni ile aynı seviyede tutun

- Bebeğin burnunu ve ağzını bir kez daha aspire edin

- Kordonu, bebeğin göbeğinden 10 cm ilerisinden birinci klemple onunda 5 cm ilerisinden ikinci klemple klempleyin ve iki klempin tam ortasından kesin

 

GÖBEK KORDONU

- Serttir ve kolayca boyna dolanabilir

- iki klemp ile klemplenmelidir

- Göbek kordonunu, bebek tarafında 10 cm kalacak şekilde klempleyin, onun 5 cm ilerisine de ikinci klempi takın,

- İki klempin ortasından göbek kordonunu kesin

- Bebekteki klempli kısım kanama yönünden sık aralıklarla izlenmelidir (sızıntı varsa hemen birincinin yanına ikinci bir klemp takılmalıdır)

- Kanama yoksa, kesik uç antiseptikli steril gazlı bezle kapatılır ve sargı beziyle sarılır.

Bu kısmın bebeğin idrarı ile ıslanmaması konusunda anne uyarılmalıdır.

 

Başa Dön

 

 

YENİDOĞANIN DEĞERLENDİRİLMESİ 

APGAR ölçeği yenidoğanın genel durumu hakkında bize ortalama bir bilgi verir

APGAR ölçeği, doğumun 1. ve 5. dakikasında olmak üzere iki kez değerlendirilir

APGAR ÖLÇEĞİ (SKORU, SKALASI)
                A => Appearance (genel görünüm, cilt)
                P => Pulse (nabız)
                G => Grimace (refleks, uyarılabilirlik)
                A => Aktivite (kas Tonüsü)
                R => Respiration (solunum)

 

NABIZ (KALP ATIM HIZI)

Yenidoğanda 100’ün üzerinde olmalıdır
(normal hız dakikada 120 - 140 arasındadır)

100’ün üzerinde ise > 2

100’ün altında ise > 1

Nabız alınamıyorsa > 0
puan verilir. 

Nabız alınamadığında hemen CPR başlatılır

 

SOLUNUM

Normalde,

İyi ve güçlü solunum ile güçlü ağlama birlikte görülür

Hızlı ve güçlü solunum > 2

Yavaş ve zayıf solunum > 1

Solunum yoksa > 0
puan verilir

 

KAS TONÜSÜ (HAREKET, AKTİVİTE)

Normalde kalçalar ve dizler fleksiyondadır

Fleksiyon ve hafif direnç varsa > 2

Hafif fleksiyon var ama hiç direnç yoksa > 1

Vücut tümüyle gevşekse > 0
puan verilir

 

REFLEKS (UYARILABİLİRLİK, YÜZÜNÜ BURUŞTURMA)

Normalde, yenidoğanın topuğuna parmakla hafifçe vurulduğunda ağlar ve ayağını çeker

Güçlü ağlama ve ayaklarında hareket varsa > 2

Güçsüz ağlama ve / veya ayak hareketi varsa >1

Ağlama ve hareket yoksa > 0
puan verilir  

 

DERİNİN RENGİ

Normalde doğumda, özellikle kollar ve bacaklar mor olabilir, ancak birkaç dakika içinde pembeleşir

Tüm vücut pembe ise > 2

Vücut pembe, dudaklar /ayaklar/eller mor ise > 1

Tüm vücut mor ise > 0
puan verilir

ESMER / ZENCİ BEBEKLERDE DERİNİN RENGİNE

Dil ve dudaklara bakılarak karar verilir: önce mor olabilir, birkaç dakika içinde pembe renge dönüşür

 

Başa Dön

 

 

DOĞUMUN ÜÇÜNCÜ AŞAMASINDA

Bebeğin göbek kordonunu kestikten sonra yenidoğanın bakımını yapması için arkadaşınıza teslim edersiniz (bakınız: yenidoğanın rutin bakımı)

Plasentanın doğmasını beklersiniz:

Plasenta kendiliğinden 30 dakika içinde doğar

Plasentayı asla çekmeyin

Plasenta çıktıktan sonra simfisiz pubisin üst kısmından alt karna elinizi yerleştirerek, uterusu top gibi elinizin altında hissedin ve sonra hafif masaj yapın; ya da anneye bir süre kendisinin yapmasını söyleyin (atoniyi önlemek için)

Annenin bebeği almasına izin verin

Doğmuş plasentayı eksik parça yönünden kontrol edin ve bir torbaya koyarak hastaneye anne ve bebekle birlikte götürün

Doğum zamanını, 1. ve 2. APGARı kaydetmeyi unutmayın

 

DOĞUMUN ÜÇÜNCÜ AŞAMASINDA OLUŞABİLECEK SORUNLAR

- Plasentanın 30 dakika içinde doğmaması

- Plasenta doğmadan 250 cc üzerinde kanama olması

- Plasenta doğduktan sonra aşırı kanama olması

bu gibi durumlarda şoka karşı önlem alarak acilen hastaneye nakledin

 

Başa Dön

 

 

ANORMAL DOĞUMLAR VE SORUNLARI

Amniyotik kesenin yırtılmaması

Bebekte spontan solunumun olmaması

Kalça gelişi

Umblikal kordun(göbek kordonunun) bebeğin boynuna dolanması

Aşırı kanama

İkiz doğum

Prematüre (erken) doğum

Steril olmayan malzemelerle doğum yaptırmak

 

AMNİYOTİK KESENİN VAKTİNDE YIRTILMAMASI

Taçlanmış olan bebeğin başına zarar vermeden amniyon kesesi parmak, klemp veya makasla yırtılarak doğuma yardımcı olunur

Bebeğin başı doğar doğmaz ağzı ve burnu aspire edilir

 

BEBEĞİN SOLUNUMUNUN OLMAMASI HALİNDE 

- Soluk yolunu tekrar aspire edin

- Havluyla vücudunu kurulayın

- Bebeğin başı vücudundan aşağıda kalacak şekilde yan yatırın

- Uyarı verin: parmaklarınızla ayağına fiske vurun

- Halen solumuyorsa, suni solunumu başlatın

 

SUNİ SOLUNUM

- Bebeğin ağzına ve burnunu birlikte soluk verilir

- Yanaklarınızı şişirecek kadar hava bebeğe yeterli olacaktır o nedenle çok fazla ve güçlü soluk vermeyin

- Her soluk verme arasında 1.5 - 2 saniye bırakacak şekilde solunumu sürdürün

- Bebeğin oksijenlenebilmesi için burnunuza nazal kanül takın ve verebileceğiniz en yüksek orana (6lt - % 40; bkn: okisjen tedavisi) ayarlayın

- Bebek solumaya başladığında maske ile ve yüzüne doğru gelecek şekilde uzaktan oksijen verin

- 2 dakika süren solutma çabalarınıza rağmen içinde solunumu yoksa CPR’a başlayın

 

KALP MASAJI

- Bebeği iki elinizle göğüs hizasından tutarak baş parmaklarınızı sternumun alt yarısına yerleştirin
(veya orta ve yüzük parmaklarınızı, iki meme ucunun arasında çizilen hayali çizginin ortasına ve bir parmak aşağıya, sternuma yerleştirirsiniz)

- Göğüs kemiği 1.5 - 2 cm içe girecek kadar çöktürülür

- Kalp basısı dakikada 100 ün üzerinde olmalıdır

- Suni solunum / kalp basısı oranı 1 / 3 olmalıdır

 

RESÜSİTASYONUN (TEMEL YAŞAM DESTEĞİNİN) SÜRDÜRÜLMESİ

- Temel yaşam desteğinin(TYD) iyi sonuç vermesi için, bebeğin vücudunun sıcak tutulması çok önemlidir

- Bebek dönmediyse, temel yaşam desteği devam ettirilirken hastaneye nakledilebilir

- Anne ve/veya bebekte sorun olduğunda ikinci bir ambulans yardımı istenir

- Bebek dönene veya doktor öldüğünü onaylayana kadar TYD’ne devam edin

 

KALÇA GELİŞİ (MAKAT) DOĞUM

- Genellikle yavaş ilerler, hastaneye götürmek için zamanınız olabilir

- Ancak kalça doğmaya başlamışsa hastaneye götürülmez

- Anneyi ve ortamı normal doğumda olduğu gibi hazırlayın

- Bebeğin aniden fırlamaması için elle destek olun, kalçanın kendiliğinden doğumunu bekleyin

- Baş doğarken genelde yüz aşağı dönük gelir; eldivenli parmağınızı vajene sokarak, vajen duvarının bebeğin soluk yoluna bası yapması engellenmelidir

- Baş asla çekilmemelidir

- Eğer, baş kendiliğinden doğamıyorsa;

Ense göründükten sonra bir elinizi vajene sokarak üç parmağınızla bebeğin alt çene kemiğini kavrayarak başın çıkışına yardımcı olun

 

KORDON SARKMASI

- Genellikle doğumun erken döneminde görülür

- Asla, kordonu vajene geri sokmak için uğraşmayın

- Anneyi şok pozisyonunda yatırın, kalçasının altına yastık veya katlanmış çarşaf yerleştirerek yükseltin, bebeğin başı kordona bası yapmasın

- Kordonu steril, ılık ve nemli örtü ile kapatın ve örtü ılık kalacak şekilde hastanın üzerini örtün

- Acilen hastaneye nakledin

 

KOL VE BACAK GELİŞLERİ

- Baş yerine kol veya bacak gelir

- Bu doğum hastaneden başka yerde yaptırılamaz

- Acilen hastaneye götürülmelidir

- Kol ya da bacak vajene geri sokulmaya çalışılmaz

 

AŞIRI KANAMA

- Beşten fazla pedin kanla ıslanmasıdır

- Perineye bir ped yerleştirilir, gerektikçe yenilenir

- Kanamayı saptamak için pedler atılmaz, saklanır

- Yüksek yoğunlukta oksijen verilir, çift damar you açılır, RL ve SF başlanır

- Hasta şok pozisyonunda nakledilir

 

İKİZ BEBEK DOĞUMU

- Canlı doğumların ortalama 1/80 i ikizdir

- Genellikle (her zaman olmayabilir) doğum öncesi teşhis edilmiştir

- Bebekler daha küçük olurlar

- Annenin karnı büyük ve doğan bebek küçük olduğunda ikizden (veya daha fazlasından) şüphelenilmelidir

- Anneyi ve ortamı normalde olduğu gibi hazırlayın

- İkinci bebek genellikle 45 dakika içinde doğar

- Hemen ilk doğanın göbek kordonunu kesin ve bakımını yapın

- İkinci bir ambulans yardımı isteyin

- Ayrı yumurta ikizlerinde iki plasenta olduğunu unutmayın

- İkinci bebeği veya plasentanın doğumunu bekleyin

- Tek yumurta ikizi ise diğer bebeği, çift yumurta ikizi ise doğan bebeğin plasentasını bekleyebilirsiniz

   > Tek yumurta ikizinde => iki göbek kordonu ve bir plasenta

   > Çift yumurta ikizinde => iki plasenta, olur.

- Her bir bebeğin APGAR skorunu mutlaka kaydedin (kollarına renkli bağ bağlayarak ayırt edebilirsiniz, cinsiyetleri farklı ise gerek yoktur)

- Küçük olacaklarından bakım verirken daha hassas olun ve mutlaka sıcak tutun

 

PREMATÜRE BEBEK (ERKEN DOĞUM)

- 8. Aydan önce veya 2500 gramın altında doğan bebekler için kullanılan bir tanımdır

- Bebekler daha küçük ve zayıftır, derileri ince ve kırmızımsıdır

- Başın vücuda oranı daha fazladır  

 

ACİL BAKIM

- Bebeği sıcak tutun (ambulansın iç ısısı 35°C)

- Ağzını ve burnunu temiz tutun

- Göbek kordonunu kanama açısından sıklıkla kontrol edin ve sızıntı varsa ikinci klempi takın

- Oksijeni yüzüne gelecek şekilde maske ile yandan verin

- İnfeksiyon açısından çok dikkatli olun

- Mümkünse küvöz isteyin

 

YARARLANILAN KAYNAKLAR (RESİMLER VE KONULAR):

1- Bledsoe, B.E., Porter, R.S., Shade, B.R., Brady Paramedic Emergency Care, 2 nd Ed.,Prentice Hall,U.S.A.,1994. 

2- Taşkın, Lale; Anne Sağlığı ve Hemşireliği, Ankara, 1994.

3- Marrieb, N. Elaine. Human Anatomy and Physiology. California, U.S.A. 1989

4- Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi; Hasta ve Yaralıların Acil Bakımı ve Nakledilmesi 4.Baskı; Nassetti, 1991

 

Başa Dön

 

Anasayfaya Dön