ALETLE SOLUTMA (MEKANİK VENTİLASYON) HAKKINDA GENEL BİLGİLER

 

Solutma Çeşitleri

Solutma Cihazlarının Çeşitleri

PEEP

FiO2

Solutucunun Ayarlanması

Solutucu Ve Sorunlar

Solutucuları Ayarlama Rehberi

 

ALETLE SOLUTMANIN ÖNERİLDİĞİ DURUMLAR

Özellikle hastane öncesi acil bakımda, yapılacak işlerin fazla ancak, acil bakım verecek kişi sayısının az olduğu durumlarda; solunumu duran kişiyi solutmak üzere aletlere başvurulabilir.

 

Aletle solutmanın gerekli olduğu durumlar:

· Uzun süre basınçlı havayla solutma (pozitive pressure ventilation) gerektiğinde

· Hastanın solunumunun zorlandığı durumlarda (çok hızlı ve yüzeysel solunumda olduğu gibi...)

 

AMAÇ

· Solunumu etkinleştirmek (yüzeysel ise normal derinliğine ulaştırmak)

· Oksijenlenmeyi arttırmak

· Solunum / kan akımı (ventilasyon /perfüzyon) oranını yükseltmek

· Solunum güçlüğünü azaltmak

 

SOLUTMA ÇEŞİTLERİ

İNVAZİF VENTİLASYON (GİRİŞİMLİ SOLUTMA):

· Solutma cihazının  endotrakeal tüpe veya trakeostomiye bağlanarak, hastanın solutulması  işlemidir

 

NONİNVAZİF(DIŞARDAN/GİRİŞİMSİZ) SOLUTMA:

· Ağzı ve burnu birlikte içine alarak kapatan maske yoluyla hastanın solutulması işlemidir 

 

Başa Dön

 

 

SOLUTMA CİHAZLARININ ÇEŞİTLERİ

 

· Emme basınçlı solutucu (Negative Pressure Ventilator)

· İtme basınçlı solutucu (Positive Pressure Ventilator)

   - Basınç ayarlı

   - Zaman ayarlı

   - Hacım ayarlı

      - Kontrollü Solutucu

      - Yardımcı Solutucu

 

DİKKAT:

Ventilatör, respiratör veya pulmoner ventilatör aynı anlamda kullanılmaktadır; Türkçe karşılığı “solutucu”dur

 

OTOMATİK SOLUTUCULAR (RESÜSİTATÖRLER) 1, 2, 3,

Oksijenin, tüplerde basınç altında depolandığını biliyoruz.

Bu basınçtan yararlanılarak, bazı oksijen verme araçlarıyla hastanın akciğerlerine hava ulaştırılarak, suni solunum yapılır.

Bu resüsitörlerin bir kısmı solunumu olan hastalarda da kullanılabilirken diğer bir kısmı sadece solunumu olmayan hastaları solutmak üzere kullanılır.

 

DEMAND - VALVE RESÜSİTATÖR  

Bu araç, oksijeni hastanın ihtiyacı kadar verir.

Demand valve (ihtiyaca göre çalışan kapakçık) sistemine bağlı olan maske hastanın yüzüne kapatılır.

Hasta soluk aldığında kapak açılır ve hastaya % 100 oksijen gider.

Hasta nefes verirken de oksijen akışı devam eder.

Kapağın açılması ve hastanın oksijen alabilmesi için, HASTANIN SOLUNUMUNUN OLMASI GEREKİR.

 

MULTİPLE - FONKSİYONLU RESÜSİTATÖRLER (ÇOK AMAÇLI KULLANILABİLEN SOLUTUCULAR)

Oksijen gücü ile çalışan birçok solutucu, demand valve sistemi ile pozitif basınçlı resüsitatörün birleştirilmesinden oluşur.

Bu resüsitatör, solunumu olan hastada demand valve maske gibi kullanılabilirken, solunumu durmuş hastada pozitif basınç vermek için kullanılır. 

 

 

EMME (NEGATİF) BASINÇLI SOLUTUCULAR

 

İTME BASINÇLI (POZİTİF) SOLUTUCULAR

BASINÇ AYARLI (Pressure Cycled)

· Ayarlandığı basınç seviyesinde, hastaya verilen havayı (inspirasyonu) keser

· Küçüktür, kolay taşınabilir ve pahalı değildir

· Solunum hacmi, soluk yolunun direncine ve akciğerlerin durumuna göre değiştirilebilir

· Geçmişte göğüs kafesi ve akciğerlerle ilgili sorun yaşamamış hastalarda, kısa süreli kullanımlar için uygundur

 

HACIM AYARLI (Volume Cycled)

· En çok kullanılan çeşittir

· Ayarlanan hacımda hastaya verilen havayı (inspirasyonu) keser

· Hastanın gereksinim duyduğu her hacımda solutabilir

· Ancak, göğüs kafesinde (intrathoracic) tehlike oluşturabilecek yüksek basınca neden olabilir

 

ZAMAN AYARLI (Time Cycled)

· Ayarlanan süre sonunda hastaya verilen havayı (inspirasyonu) keser

· Verilecek hacmi belirleyen ölçütler:

   - Soluk alma (inspiratory) süresi

   - Basıncın sınırları

   - Hastanın soluk yolunun direnci

· Yenidoğanlarda daha çok kullanılmaktadır

 

KONTROLLÜ SOLUTUCU

· Hastanın solunum yapması söz konusu değildir; alet solunumu başlatır, solutur, tidal volümü ve solunum sayısını (solunumu) kontrolünde tutar 

· Solunum durması olan (apneik) hastalarla, uyutulan hastalarda çok kullanışlıdır

· Soluk vermemesi gereken hastalarda (yelken göğüs/ flail chest gibi) çok kullanışlıdır

· Hastanın kendi kendine soluk almayı başaramadığı durumlar için uygundur

· Hastane öncesi acil bakımda nadiren kullanılır

 

YARDIMCI SOLUTUCU

· Hastanın, belirli sınırlar dahilinde, solutucuyu kontrol etme şansı vardır

· Hastanın solunumuna duyarlıdır; hastanın solunumu durduğunda(başlamadığında) ya da yetersiz kaldığında hemen devreye girer

 

ARALIKLI ZORUNLU SOLUTUCU

[Intermittent Mandatory Ventilation (IMV)]

- Hasta kendi nefes alıp verebilmektedir, ancak yetersiz olduğu için desteklemek amacıyla solutucu devreye girer        

- Makine, önceden ayarlanmış aralıklarla solutur

- Tidal volüm hastanın solunum gereksinimine göre ayarlanır, yetersiz kaldığında solutucu devreye girer

- Uzun süre ventilatörle solutulan hastalarda, ventilatör çıkarılmadan önce, hastanın solunumunun eski düzenine dönmesini sağlamak üzere kullanılır

- Solunum kasları güçsüz olan hastalarda, solutucunun yardımıyla kasların direnç(güç) kazanmaları sağlanır

 

DÜZENLİ ARALIKLARLA ZORUNLU SOLUTUCU

[Synchronized Intermittent Mandatory Ventilation (SIMV)]

- IMV ye benzer. Hastanın kendi solunumu vardır.

- Solutma cihazı, normal solunuma göre ayarlanır; hastanın kendi solunumu yetersiz kaldığında solutucu devreye girer

- Hastanın akciğerlerinin aşırı gerilmesini engeller

- Barotravma olasılığını azaltır

 

İTME BASINÇLI SOLUTUCULARIN, EMME BASINÇLILARA GÖRE ÜSTÜNLÜKLERİ

· Hastaya verilecek havanın hacmini, nemini, akış miktarını ve yüzdesini daha kesin ayarlama olanağı verir

· Daha az yer kaplarlar çoğunlukla elde kolay taşınabilirler, pille çalışabilirler, dolayısıyla tekerlekli sandalyedeki hastalarda bile çok rahat kullanılabilirler

· İnvazif yolla (ET, trakeostomi) kullanılacaksa, AİRWAY de güvenlik açısından kullanılmalıdır. Soğancık(bulbar) sorunu olan hastalarda da kullanılabilir

· Akciğerlerinde sorunu olan, yutkunma güçlüğü nedeniyle aspirasyon olasılığı olan ve uzun süreli bakım gerektiren hastalarda çok kullanışlıdır

· İntermittent positive pressure ventilation (IPPV, aralıklı itme basınçlı solutma) gibi, noninvazif solutmalarda da kullanılabilirler 

 

OTOMATİK TRANSPORT VENTİLATÖRÜ (OTV)

Pozitif basınç veren solutucuların geliştirilmiş şeklidir.

OTV, entübasyon tüpüne bağlanacak şekilde yapılmıştır ve hastayı istenen hacim, basınç ve aralıkta solutur(ventile eder).

OTV, ilave olarak maske ile de kullanılabilir ve hasta solutulduğu sürece maske, iki elle yüzde tutulmalıdır.

OTV kullanılırken, ne bir balonun sıkılması ne de bir düğmeye basılması gerekiyor.

Üstelik gastrik distansiyon olasılığı en aza inmiştir.

Otomatik transport ventilatörünün, hastane öncesi acil bakımda, önemli rol oynayacağı düşünülüyor.

UYARI 

Demand valve veya pozitif basınç resüsitatörleri BEBEKLERDE ve ÇOCUKLARDA kullanılmamalıdır. Aksi halde akciğer hasarı oluşabilir. Yine KOAH da kullanılması gerekiyorsa, çok dikkatli olunmalıdır.

DİKKAT

Herhangi bir nedenle hasta solutulduğunda, orofarengeal veya nazofarengeal airway takılmalıdır

 

 Başa Dön

 

 

SOLUK VERME BASINCI


Positive End Expiratory Pressure (PEEP)

Solutma cihazı ile solutulan hastada, cihazın, akciğere verdiği havayı tümüyle geri çekmeyip akciğerde bir miktar hava bırakmasıdır.

Akciğerlerde hava kalmazsa, hava kesecikleri birbirine yapışır.

Yapışmayı önlemek üzere, içeride bir miktar hava kalacak şekilde cihaz ayarlanır.

1 (2, 3 vb) PEEP şeklinde ifade edilir.

Genellikle, uzun süre solutulan hastalarda PEEP ayarı çok önemlidir

SÜREKLİ SOLUK YOLU BASINCI
Continuous Positive Airway Pressure (CPAP)

· Solutma hızı veya hacmi önceden ayarlanmamış PEEP yapılmasıdır

· Fizyolojik açıdan PEEP ile aynıdır

· Solutucu ya da yapay soluk yolu ile birlikte uygulanabildiği gibi onlarsız da kullanılabilir

· Kullanılabilmesi için, hastanın kendi solunumu olmalıdır

· Ventilatör gerektirmez ama bazı ventilatörlerle uyumludur

 

SIK ARALIKLARLA SOLUTMA
High Frequency Ventilation (HFV)

· Küçük hacımlarda, ama çok sayıda solutmaktadır

· Düşük basınçlarda gaz değişimini sağlar

· Mekanizması henüz tam anlaşılmış değildir

· Sistemin özelliği

   - Sık aralıklarla solutma: dakikada 60 - 120 solunuma kadar çıkabilir

   - Sık aralıklarla jet ventilation: dakikada 400 solunuma kadar çıkabilir

   - High frequency oscillation: dakikada 3000 solunuma kadar çıkabilir  

 

High frequency ventilator’ler:

· Genellikle, solunum güçlüğü sendromu (ARDS gibi) nedeniyle akciğerleri kendiliğinden genişleyemeyen hastalarda kullanılmaktadır.

· Akciğerleri tam gelişmemiş olan yenidoğan bebeklerde ve akciğerleri hasar görmüş yetişkinlerde  kullanılabilmektedir.

· Akciğerlerinde hava kaçağı olan hastalarda da kullanılabilmektedir.

Amaç;

Normal solunum hacmında, oluşacak gerginlik nedeniyle akciğer duvarları zarar görebilecek hastalarda; akciğerlerin fazla genişlemesini önleyen çok düşük tidal volumlarda hava verilerek, akciğerlerin havalanmasını sağlamaktır 

 

Başa Dön

 

KISMEN OKSİJENLENDİRİLMİŞ SOLUTMA
Fractional Inspired Oxygen (FiO2)

Hastaya, solutma esnasında verilen havanın içindeki oksijen miktarını gösterir.

Soluduğumuz normal havadaki miktar olan %21 den %100 e kadar değişen miktarlarda oksijen verilebilir.

Başa Dön 

 

 

SOLUTUCUNUN AYARLANMASI

· Tidal volüm: 10 - 15ml/kg (ortalama = 12 ml/kg)

· Solunum sayısı(respiratory rate): başlangıçta dakikada 10 – 16 arasında

· FiO2 => 0.21 to 1.0 (hastalığın durumuna göre)

   - % 100 oksijen verildiğinde, 24 saatten daha kısa sürede oksijen zehirlenmesine ve atelektaziye (hava keseciklerinde sönmeye) neden olabilir

   - % 40 oksijen süre kısıtlaması olmaksızın verilebilir

   - % 40 altında tutulacaksa PEEP ayarlaması yapılmalıdır

Amaç: PaO2 60↑ üstünde tutmaktır

· I:E (inspirasyon:ekspirasyon)Oranı => 1:2 başlangıç için uygundur

     - Obstruktif (tıkayıcı) hastalıklarda daha uzun süreli ekspirasyon,

     - Restriktif (kısıtlayıcı) hastalıklarda daha uzun süreli  inspirasyon gerekir 

 

DİĞER YARDIMCI AYARLAR

· Soluk aldırma(inspirasyon) süresi

· Isının ayarlanması

· Nem ayarı

· Hassasiyete yol açan nedenler (Trigger sensitivity)

· Soluk yoluna uygun basınç ayarı sınırları (Peak airway pressure limits)

· İç geçirme, iç çekme  

 

Başa Dön

 

 

SOLUTUCU KULLANIRKEN YAŞANABİLECEK SORUNLARIN ÇÖZÜMÜ

 

CİHAZIN BOZULMASI DURUMUNDA

Cihazın bozuk olduğunu anlamak üzere, her zaman cihazın tüm alarmlarını açık tutmayı unutmayın

- Balonlu solutma maskesinin(bag valve mask) daima elinizin altında bir yerde hazır bulunmasına özen gösterin

- Bozuk olduğunu fark ettiğinizde hemen solutucu cihazı devreden çıkarın ve elle solutmaya başlayın 

 

SOLUK YOLUNDAKİ SORUNLAR VE ÇÖZÜMLERİ

- Hastayı gerektiği sıklıkta aspire et; böylece soluk yolunda sıvı ya da sekresyon birikip tıkanmaya neden olmaz

- Bağlantı tüplerinde oluşabilecek birikmeleri temizle

- Akciğerleri sık aralıklarla dinle; böylece solutma işleminde bir sorun oluşup oluşmadığı saptanabilir

- End tidal CO2 izlemi/takibi

- End tidal CO2 seviyesinin istenen düzeyde kalmasını sağlayın

- Tüplerin bağlantılarının yerinde olup olmadığını sık aralıklarla gözden geçirin  

 

BASINCA BAĞLI AKCİĞERDE HASAR OLUŞMASININ (Pulmonary barotrauma) ÖNLENMESİ

- KOAH vb hastalarda yüksek basınçlı solutmalardan kaçının

- Pnömotoraks gelişip gelişmediğini izleyin (genellikle yoğun bakım hastaları için geçerli bir bilgidir)

- Basınçlı pnömotoraksta (tension pneumothorax) basıncı düşürme gereksinimini önceden fark edin 

 

DOLAŞIMDA DEĞİŞİKLİKLERİN OLUŞMASI (Hemodynamic alterations)

Kardiyak out putta(kalpten dolaşıma pompalanan kan miktarında) azalma, kalbe dönen kan miktarında (venous return) azalma

İzlenmesi gereken veriler:

· Kan basıncındaki düşme, huzursuzluk, bilinç seviyesindeki olumsuz değişmeler, uçtaki (periferik) nabızların alınamaması, kapiller geri dolumda uzama, ciltteki solukluk, artan kalp atım hızı(taşikardi)  

· Mide kanaması

· Atelektazi

· İnfeksiyon

· Oksijen Zehirlenmesi

· Solunum kaslarında gerginlik(tonüs) kaybı

 

 Başa Dön

 

SOLUTUCULARI AYARLAMA REHBERİ

     - Yaşamsal bulguları izleyin

     - Pulse oksimetreyi izleyin (monitördeki dalgalardan)

     - Kapnografi (karbondioksit seviyesini (monitördeki dalgalardan)

 

SOLUTUCUYU AYARLAMA TABLOSU

AYARLAR

İŞLEVİ

ORTALAMA DEĞERLERİ

SOLUNUM SAYISI

Respiratory Rate (RR)

Solutucunun,

hastayı bir dakikada solutacağı sayı

Genellikle dakikada  4 - 20 solunum

Tidal Volum (VT)

Her bir solutma esnasında solutucudan,

hastaya verilecek havanın miktarıdır

Genellikle  5 - 15 cc/kg

OKSİJEN YÜZDESİ

Fractional Inspired Oxygen (FiO2)

Hastaya solutucu aracılığıyla verilen havanın içindeki oksijenin miktarıdır

% 21 - % 100 

genellikle oksijen yüzdesi,

PaO2 > 60 ↑ mmHg veya  

SaO2 > %90↑

olacak şekilde ayarlanır

Inspiratory:Expiratory

(I:E) Ratio

Soluk alıp verme arasındaki oranın ayarlanmasıdır

Genellikle 1:2 veya 1:1.5 dir

BASINÇ SINIRLARI            

Pressure Limit

Hastayı soluturken, solutucunun verdiği havanın en yüksek ve düşük basınç sınırlarını belirler

10 - 20 cm H2O

en yüksek inspirasyon basıncında;

en fazla 35 cm H2O

 

KAYNAKLAR

http://www.templejc.edu/dept/ems/Pages/PowerPoint.html, Haziran 2005

http://www.online-medical-dictionary.org/Negative%2DPressure+Respirator.asp?q=Negative%2DPressure+Respirator

http://calder.med.miami.edu/providers/MEDICINE/pulvent.html

http://www.ventworld.com/education/wiav-part1.asp

http://www.corexcel.com/courses/body.vent5.htm

 

 Başa Dön

 

Anasayfaya Dön