TEMEL SOLUK YOLU AÇMA VE SOLUTMA YÖNTEMLERİ

 

SOLUK YOLUNUN/SOLUNUMUN ENGELLERİ

MUAYENEDE NELERE ODAKLANMALIDIR

TYD KAPSAMINDA SOLUK YOLU AÇMA VE SOLUTMA YÖNTEMLERİ

TYD KAPSAMINDA SOLUTMA YÖNTEMLERİ

ÇOCUKLARDA DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR

 

 

GİRİŞ

 

AMAÇ, hastayı olabildiğince fazla solutarak, oksijenin kana karışmasını sağlamak ve karbondioksiti (C02) vücuttan uzaklaştırmaktır.

 

Soluk yoluna acil müdahale ne demektir?

Kişinin soluk alıp vermesini engelleyen bir sorun varsa ya da solunumu yetersizse bir süre sonra kişi hayatını kaybedebilir.

Var olan sorunu ortadan kaldırmak ya da yetersizliği destekle yeterli hale getirmek “soluk yoluna acil müdahaledir”.

Hastane öncesi acil bakımın en önemli işlemlerinden birisi, soluk yolunun açık olmasını ve sürekli açık kalmasını sağlamaktır.

Şuuru açık olan hastaların pek çoğunda soluk yolunun tıkanması söz konusu değildir; çünkü çeşitli bilinçli – bilinçsiz (refleks) çabalarla soluk yolu açık tutulur.

Acil bakım elemanı bu gibi hastalara oksijen desteği sağlar, durumlarındaki herhangi bir değişime karşı sürekli izlerler.

Bilinci kapalı hastalarda, oral airway veya nazal airway denilen, soluk yolunun kapanmasını önleyen araçlar hastanın ağzına ya da burnuna yerleştirilebilir.

Ayrıca soluk yolunda salgı(sekresyon, tükürük, balgam), kanama gibi soluk yolunu tıkayan durumlarda aspirasyon (vakumlu aletle dışarıçekme işlemi) yapılır.

Bilinci kapanan kişilerde soluk yolunu kapatan en önemli etkenin dil olduğu, çeşitli defalarca vurgulanmıştır, işte bu gibi durumlarda başın duruşunu değiştirerek geriye yatırmak (pozisyon vermek) suretiyle soluk yolu açılmış olur.

Bu yöntemlerin tümü temel yaşam desteği (TYD) dediğimiz uygulamaların bir parçasıdır.

TYD uygulamalarının yetersiz kaldığı durumlarda hastanın soluk alıp vermesini (solunumunu) sağlamak üzere daha ileri yöntemler kullanılır. İleri yaşam desteği (İYD) uygulamalarının bir parçası olan bu uygulamalara ileri soluk yolu açma yöntemleri denilmektedir.

Solunum/solutma neden bu kadar önemlidir?

Çünkü oksijensiz kalan beyin çok çabuk ölür; diğer dokularda onu takip eder.

Kalbin devamlı perfüzyona ihtiyacı vardır, yoksa iyi çalışamaz.

Beyin ve medulla spinalis (merkezi sinir sistemi) 4-6 dakikadan fazla kansız kalmaya tahammül edemez.

Böbreklerde perfüzyon bozukluğu 45 dakikadan fazla sürerse kalıcı hasar gelişir.

iskelet kaslarına 2 saatten fazla kan gitmezse kalıcı hasar gelişir.

Gastrointestinal sistem az miktarda perfüzyon ile saatlerce dayanabilir.

Elbetteki, perfüzyon (oksijen) olmadan dayanılabilecek bu süreler normal vücut ısısı (37°C)  için geçerlidir, daha düşük ısılarda dayanma süreleri de uzar, örnek: soğuk suda boğulan kişinin yarım saat sonrasında bile tekrar yaşatılması gibi.

Görüldüğü gibi, vücudun herhangi bir bölgesi yeterli perfüzyon(kanlanma ve oksijenlenme) olmadan varlığını uzun süre sürdüremez.

Oksijensiz kalmaya en dayanıksız organlar sırasıyla kalp, merkezi sinir sistemi, akciğerler ve böbreklerdir, bunlarda oluşan hasarlar kalıcı olmaktadır.

Acil tıp hizmeti verenler çoğu kez,

 

TEMEL SOLUK YOLU AÇMA BECERİLERİNİ ve SOLUTMA BECERİLERİNİ GÖZ ARDI ETMEKTEDİR

 

Başa Dön

 

SOLUK YOLUNUN/SOLUNUMUN ENGELLERİ

 

SOLUK YOLUNU TIKAYAN NEDENLER

- Dil

- Yabancı cisim 

- Anaflaksi/angiyödem

- Üst soluk yolu yanıkları

- Maksillafasyal/laringeal/trakeobronşiyal yaralanmalar

- Epiglottit

- Krup

- Dil

- En sık rastlanan tıkanma nedenidir, özellikle bilinç kaybı gelişen kişilerde görülür

- Kısmi tıkanmada hırıltılı solunum oluşur

- Başa doğru pozisyon verilerek (baş geriye yatırılarak ya da kişi yan yatırılıp baş ağzı yere doğru gelecek şekilde) sorun giderilir

 

YabancI cisim

Soluk yoluna kaçan cisim, soluk yolunu kısmi ya da tam olarak tıkayabilir.

Bulguları: Öksürme, öğürme, stridor, dispne

Aspirasyon (soluk yoluna mide içeriğinin ya da ağızdaki sıvıların girmesi); ölüm olasılığını artıran bir sorundur. Soluk yolunu tıkar, asit içeriği nedeniyle bronş dokusunu tahriş eder, solutma çabalarını engeller.

Hemen müdahale gerektirir.

 

Larenks spazmı

Genellikle, çok sert intübasyon yaparken ya da ekstübe ettikten hemen sonra aniden ortaya çıkabilmektedir

 

Larenks ödemi

Sebepleri: Anjiyödem, anaflaksi, üst soluk yolu yanıkları, epiglottit, krup, yaralanmalardır

 

Tıkanmaya neden olan hastalıklar

- Astım

- Amfizem

- Kronik bronşit

 

Gaz değişiminin gerçekleştiği yüzeylerdeki sorunlar

Akciğer (Pulmoner) ödemine yol açan nedenler:

- Sol kalp yetmezliği

- Soluk yolu zehirlenmeleri

- Su ile boğulma tehlikesi 

- Pnömoni

- Kan pıhtısı

- Amniyotik sıvı

- Yağ embolisi

 

Göğüs kafesinin körük gibi işleyişinin bozulması ve nedenleri:

- Göğüs yaralanmaları: Kaburga kırıkları, yelken göğüs, pnömotoraks, hemotoraks, emici göğüs yaralanması, diyafram fıtığı

- Omurilik (Spinal kord) yaralanmaları

- Ölümcül şişmanlık(morbid obesity; Pickwickian Syndrome)

- Nörolojik/nöromusküler hastalıklar: Poliomyelitis(çocuk felci), Myasthenia gravis, Muscular dystrophy, Gullian-Barre syndrome

 

Solunumu yöneten sistemlerde oluşan sorunlar ve nedenleri:

Kafa yaralanması

- Serebrovasküler (beyin dolaşımı) kazaları

- Solunumu baskılayan ilaçlarla zehirlenme: Narkotikler, Sedatif-Hipnotikler (sakinleştirici ve uyutucu), Etanol

 

SOLUK YOLUNU TIKAYAN NEDENLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Solunum yetmezliği/zorluğu (Respiratory Distress/Dyspnea) hayati tehlike oluşturabilir

Hemen sapta ve müdahale et.

Öncelik sıralaması:

- Soluk yolu (Airway)

- Solunum (Breathing)

- Dolaşım (Circulation)

- Kişinin yetersizlikleri(Disability)

 

SOLUK YOLUNU DEĞERLENDİRMEK İÇİN

- Hastanın konuşmasına /soluk alış-verişine dikkat et

- Sesli/hırıltılı solunum tıkanmış soluk yolunun işareti olabilir. Tıkanmaların tümünde solunum hırıltılı/sesli olmak zorunda değildir 

 

SORUNLU SESLER:   

- Horultulu(snoring) ses: dil ile tıkanmanın belirtisi olabilir                      

- Ötme (Stridor) sesi: üst soluk yolunda daralma olduğunun işareti olabilir

 

Solunumu değerlendirmek için (10 SANİYE)

BAK

Göğüs kafesi eşit/simetrik olarak alçalıp yükseliyor mu?

- Solunumun zorlanarak gerçekleştiğini gösteren bulgular var mı?

- Cilt ve mukozanın rengi nasıl

 

DİNLE

- Ağız ve burundan çıkan sesi

- Akciğer seslerini

 

HİSSET

- Ağız ve burundan hava çıkışını

- Taşipne, bradipne 

- Solunum zorluğu/yetersizliği bulguları: 

- Burun kanatlarının solunuma katılması 

- Trakeal çekilme

- Karın kaslarında çekilme

- Yardımcı solunum kaslarının solunuma katılması

- Tripod (üç ayak) pozisyonu

- Siyanoz var mı?

 

SOLUNUMU TEHDİT EDEBİLECEK DURUMLAR

Solunum yetmezliğinin sizi yanıltmasına fırsat vermeyin !!!

- Taşikardi => Erişkinlerde hipoksinin ilk belirtisidir

- Bradikardi => Yenidoğan ve çocuklarda hipoksinin ilk belirtisi iken; erişkinlerde hipoksinin çok arttığının göstergesidir

- Hastanın Yetersiz Kalması (Disability)

- Hasta huzursuz, endişeli, kavga etmek için fırsat kolluyor

   => aksi ispatlanana kadar hasta hipoksidedir

- Hasta uyukluyor, uyuşuk(çevresine ilgisiz, letarjik)

   => aksi ispatlanana kadar hastada hiperkarbi gelişmiştir

- Eğer hastanın durumunun (hipoksisinin) düzeltilmesi için mücadele verilmezse hasta iyileşemez

 

Başa Dön

 

MUAYENEDE NELERE ODAKLANILMALIDIR?

BOYUN

- Trakea orta hatta mı?

- Jugular venlerde şişkinlik var mı?

- Subkutan amfizem(cilt altında hava kabarcıklarının bulunması)?

- Yardımcı solunum kasları solunuma katılıyor mu?

 

ANORMAL SOLUNUM ÇEŞİTLERİ 

Cheyne-Stokes solunum varsa => yaygın beyin kabuğu (serebral korteks) yaralanması

Kussmaul => Asidoz geliştiğini gösterdir

Biot’s => Kafa içi basıncının artmış olduğunu gösterir; ya da pons,  medulla yaralanması belirtisidir

Merkezi nörolojik Hiperventilasyon => Kafa içi basıncının artmış olduğunu gösterir; ya da orta beyin yaralanmasını injury

Agoni => beyin oksijensiz kalmıştır 

 

GÖĞÜS

- Fıçı göğüs gözleniyor mu?

- Göğüste şekil bozukluğu, renk değişimi, asimetri görülüyor mu?

- Yelken göğüs, zıt hareketler var mı?

- Akciğer sesleri nasıl?

- Üçüncü kalp sesi duyuluyor mu?

- Subkutan amfizem(cilt altında hava kabarcıkları) var mı?

- Titreşimler var mı? 

 

KOL VE BACAKLAR

- Ödem var mı?

- Tırnakların rengi nasıl?

- Çomak parmak var mı?

 

Aletle solutUlUyorsa

- Direnç oluşuyor mu?

- Değişken genişleme (Changing compliance)

Kompliyans: herhangi bir yapının basınç karşısında genişleyebilme, bir diğer anlamda “distansiyon” haline geçebilme yeteneğidir. Örneğin kolaylıkla şişebilen bir balon çok kompliyanttır.

 

YANILTAN NABIZLAR (PULSUS PARADOKSUS)

- Nabzın niteliğinde değişiklik oluyor mu ?

- KOAH, astım, perikard tamponadı var mı?  

 

HASTALIĞIN ÖYKÜSÜ

- Hastalık birden bire mi yoksa yavaş yavaş artarak mı ortaya çıktı?

- Hastalığın daha kötüye götüren ya da düzelmesini sağlayan herhangi bir şey var mı?

- Ne zaman başladı?

- Öksürüyor mu? Etkin mi (balgam çıkarmasına yardımcı oluyor mu)?

- Ağrı var mı? Nasıl bir ağrı?

- Ateşi var mı?  

 

HASTANIN GEÇMİŞ ÖYKÜSÜ

- Hipertansiyon, AMI, diyabet

- Kronik öksürük, sigara, tekrarlayan soğuk algınlıkları

- Alerjileri, akut veya mevsimsel solunum sıkıntıları

- Bacaklarda yaralanma, ameliyat, bacağın uzun süre hareketsiz kalması?  

 

HASTALIK NEDENİYLE, GEÇMİŞTE  YAPILMIŞ MÜDAHALELER

- Daha önce benzeri sorun yaşadı mı? Bu nedenle yoğun bakımda kaldı mı?

- Kullandığı ilaçlar nelerdir? İlaçları hangi sıklıkta alıyor?

- Daha önce entübe edilmiş mi?

 

Başa Dön

 

TYD KAPSAMINDA SOLUK YOLU AÇMA VE SOLUTMA YÖNTEMLERİ

 

SOLUK YOLUNU AÇMA YÖNTEMLERİ

- Başı geriye eğme/çeneyi yükseltme(Head-tilt/Chin-lift)

- Çeneyi itme (Jaw thrust)

- Sellick’s manevrası

 

DİĞER YÖNTEMLER

- Tüplü trakeostomi

- Stomalı trakeostomi

 

SOLUK YOLU AÇMA ARAÇLARI

- Orofaringeal airway

- Nazofaringeal airway

 

Başa Dön

 

TEMEL YAŞAM DESTEĞİ KAPSAMINDA SOLUTMA YÖNTEMLERİ

- Ağızdan ağza

- Ağızdan burna

- Ağızdan maskeye

- Tek kişi, balonlu maske ile solutma

- İki kişi, balonlu maske ile solutma

- Üç kişi, balonlu maske ile solutma

- Akım ayarlı, oksijenle çalışan solutucu

- Taşıma solutucusu (transport ventilatörü) 

 

TEK KİŞİ, BALONLU MASKE (BAG VALVE MASK) İLE SOLUTMA

- Hâkim olmak zordur

- Maskenin yerleşimi genellikle yetersizdir (hava dışarı sızar)

- Tidal volüm hastaya göre yetersiz kalabilir

- Hava kaçması nedeniyle, mide şişkinliğine neden olabilir

- Sadece göğüs kafesinin yükseldiği izlenerek  solutulmalıdır

 

İKİ KİŞİ, BALONLU MASKE İLE SOLUTMA

- En etkili yöntemdir

- Boyun omurları yaralanmalarında en kullanışlı yöntemdir

- Yüze tam yerleştirmek ve hava kaçırmasını önlemek, tidal volümü sağlamak daha kolaydır  

 

ÜÇ KİŞİ, BALONLU MASKE İLE SOLUTMA

- Çok az kullanılır

- Maskenin yüze tam oturtulamadığı durumlarda kullanılır  

 

AKIM AYARLI, OKSİJENLE ÇALIŞAN SOLUTUCU

- Kalp kapağı 30 cm H2O basıncında açılır

- Fazla hacım/Yüksek yoğunluk sağlar

- Akciğer genişlemesi (kompliyansı) zayıf olan ya da tidal volümü yetersiz olan çocuklarda kullanılması önerilmemektedir

- Hastanın nefes aldığında oksijen hastaya gider

- Barotravmaya neden olabilir 

 

HASTAYI TAŞIRKEN KULLANILAN OTOMATİK SOLUTUCULAR (1, 2, 3, 4 )

- Gerçek solutucular gibi değildir 

- Genellikle sadece hacım ve solunum hızı denetimi vardır

- Tıkalı veya direnç oluşmuş soluk yolunda, kullanışsızdır

- Acil bakım verenlere serbestlik sağlar

- Soluk yolunda direnç oluştuğunda veya akciğer genişlemesinde sorun oluştuğunda tepki veremez

 

Başa Dön

 

ÇOCUKLARDA DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR

- Hava kaçırmaması için uygulanan güç soluk yolunu tıkayabilir

- En iyi kullanım çene kaldırma yöntemi ile birlikte olur

- Balonlu maske ölçüsü: yenidoğan ve bebekte neonate, infant => 250 ml +

- Çocuklarda erişkin tipi balonlu maske kullanılabilir

- Yeterli hacım için göğüs hareketini(yükselmesini) izleyin

 

STOMALI HASTALARDA

- Stomayı gör

- Cep maskesi kullan

- Balonlu maske ile: Stomayı hava kaçmayacak şekilde kapat, Eğer hava kaçağı varsa, ağız ve burnu kapat

 

SOLUK YOLU TIKANIKLARINI AÇMA YÖNTEMLERİ

- Başa pozisyon vermek

- Dikkatlice ağız içini sıyırmak

- Aspirasyon işlemi

- Oral airway/nazal airway takmak

- Heimlich manevrası

- Göğüsten bastırma

- Bebeklerde göğüsten bastırma/sırttan vurma

- Laringoskopi 

 

ASPİRASYON İŞLEMİ (ASPİRE ETMEK)

- Elle ya da akü/elektrik ile çalışan aletlerdir

- Aspirasyon tüpleri(hortumları, kateterleri) : Esnemez, bükülmez; yumuşaktır  

 

MİDE ŞİŞKİNLİĞİ(GERGİNLİĞİ, GASTRİC DİSTENTİON)

Hasta entübe edilmeden solutulduğunda oluşabilir

Sakıncaları:

- Diyaframa baskı yapar

- Balonlu maske ile solutulduğunda direnç oluşturur

- Kusmaya, aspirasyona (soluk yoluna kusmuğun kaçması) neden olur

- Balonlu maske ile solutma süresini uzatır

Başa Dön

Anasayfaya Dön