AMBULANS VE ACİL BAKIM TEKNİKERLİĞİ PROGRAMI MEZUNLARININ İŞ DURUMU

HÜLYA ÜNALAN GEDİK, NURSUN BARUŞ, MURAT ELLEZ

GİRİŞ

Ülkemizde sağlık sektöründe yeni bir meslek grubu olarak yerini almaya çalışan paramedikler (AABT; Ambulans ve Acil Bakım Teknikeri) aldıkları eğitim ile örtüşmeyen alanlarda görev yapmaktadırlar. Çok az sayıdaki paramedik özel hastane ambulanslarında ve İzmir’ de kurulmuş olan AKS 110 da görevleriyle ilgili çalışmaktadırlar.

Okulların ve bu okullardan mezun olanların sayısı gittikçe artmaktadır; iş alanının yetersiz; yasal olarak görev, yetki ve sorumlulukların belirlenmemiş olması gibi sorunlar gündeme gelmektedir. Bunlar da mutsuz çalışanların çoğalmasına ve verilen hizmetin yetersiz/ kalitesiz olmasına yol açmaktadır. Oysa yapılan araştırmalar göstermiştir ki insanlar iş yerlerinde ne kadar doyumlu olurlarsa verimleri o oranda artmaktadır.

AMAÇ

Paramediklerin  çalıştıkları alanları, yaptıkları işleri, iş doyumu düzeylerini ve doyum düzeylerini etkileyen etmenleri saptamaktır.

YÖNTEM

Araştırma tipi kesitsel ve analitiktir. Araştırma evrenini çalışan paramedikler oluşturmaktadır. 500 civarında mezun paramedik olduğu tahmin ediliyor, çalışan sayısı saptanamadı. 80 (%16) kişiye ulaşılabildi. 

Anket formu paramediklerin sosyodemografik ve çalıştıkları alanların özellikleri ile ilgili 24 soru ile Musal ve Ergin (1993) tarafından kullanılan; işin kendisi – içeriği , yöntem – işyeri politikası, ücret, çalışma koşulları gibi iş boyutları ile ilgili güvenirliği hesaplanan 24 soruluk doyum ölçeğinden oluşmaktadır.

DEĞİŞKENLER: Bağımlı değişkenler: doyum düzeyi, çalışılan alanlar.

                         Bağımsız değişkenler: mezun olunan okul, yaş, cinsiyet, medeni durum, meslekte çalışma süresi, çalışma şekli, iletişim, okulda     alınan eğitim.

SINIRLILIKLAR: Türkiye’ de kaç mezun var, hangileri mezun olduğu alanda hangileri başka alanlarda çalışıyor, kaç kişi bir üst eğitime devam ediyor belli değil. Okula giriş sayıları göz önünde tutulduğunda, araştırmanın yapıldığı 2002 yılında ortalama 500 mezun olabileceği tahmin ediliyor. En sağlıklı veriler, mezun olanlarla iletişim sürdürüldüğü için DEÜ-SHMYO mezunlarından elde edilmiştir. Okulların bir

çoğundan mezun olanların sayısı ile ilgili veriye ulaşılamamıştır. Sadece birkaç okul çok az sayıdaki mezununa ulaşabildi. Diğer okul mezunlarından ulaşılanlar ise, DEÜ mezunları ile aynı işyerinde çalışan mezunlardı

BULGULAR

SOSYO-DEMOGRAFİK VE ÇALIŞTIKLARI ALANLAR İLE İLGİLİ BULGULAR:

Araştırmaya katılan 80 paramediğin %68.8 ‘i (55 kişi) 20-24 yaş grubunda ve % 82.5‘i (66 kişi) erkekti.  

%32,5’i (36 kişi) kurum hastanelerinin acil servis ve yoğun bakımlarında; %11,3’ü (9 kişi) özel şirket ve AKS 110 ambulanslarında;  %56,3’ü ( 45 kişi) özel hastane ambulans ve acil servislerinde çalıştığı saptanmıştır.

Çalıştıkları yerlerde yaptıkları işlere gelince : ambulansla hasta taşıma % 53.75 (43kişi), acil serviste hasta karşılama % 37.5 (30), acil serviste triaj % 25 (20 kişi),  acil serviste TYD % 47.5 (38 kişi), acil serviste İYD % 46.25 (37), acil serviste yara pansumanı ve sütür % 26.25 (21 kişi) olarak saptanmıştır.

Diğer seçeneğini işaretleyen % 7.5 (6 kişi) yoğun bakımda hemşire olarak çalıştıklarını belirtmişlerdir. Temel görevlerinden olan ambulansla hasta taşımayı sadece %13.8 ‘i (11 kişi) yapmaktadır; değişik kurumlarda çalışanlar zaman zaman bu görevi yaptıklarını ifade ettikleri için toplam sayı 43 kişiye ulaşmıştır. Ambulansla hastaya gidenlerin sadece % 2.5 i (2 kişi) ambulansı kullanırken, % 75 nde (60 kişi) şoför kullanmaktadır. Ambulansla çıkışlarda % 48.8 nde (39 kişi) tek başlarına çıktıklarını, % 17.5 i (14 kişi) ise doktorun eşlik ettiğini ifade etmişlerdir.

% 50’si (40 kişi) çalıştıkları yerlerde sorun yaşadıklarını, bunlardan % 72.5 i (29 kişi) doktorla, % 60 ( 24 kişi) ise hemşirelerle sorun yaşadıklarını, bu sorunların %80’inin (32 kişi) görev karmaşası nedeniyle yaşandığını, ifade etmişlerdir.

% 43.8 (35 kişi) protokolleri olduğunu işaretlerken birebir konuşulduğunda protokolün anlamının bilinmediği; çalışma ortamındaki görev karmaşasını çözmek amacıyla yapılan üstün körü görevlendirmeleri kastettikleri anlaşılmıştır.

Okul bilgisi yeterli mi sorusuna verilen yanıt % 61.3 (49 kişi) evet olurken, bu bilgileri kullanabilme oranı % 33.6 (27 kişi) olarak saptanmıştır. Hayır diyenlerin % 25.8 i (8 kişi) yeterince pratik ve staj yapılmadığını, % 19.4 ü (6 kişi) eğitim süresinin tüm bilgileri almak için kısa olduğunu, taşınabilir suni solunum cihazları bilgilerinin yetersiz olduğunu ifade etmişlerdir. Ayrıca 6 kişinin anestezik ilaç bilgilerinin verilmesini istedikleri saptanmıştır.

Okul eğitimi sırasında üzerinde durulmasını istediğiniz konular seçeneğine % 13.7 (11 kişi) EKG ve acil ilaçlarla ilgili Farmakoloji derslerinin artırılması, % 12.5 (10 kişi) pratik uygulamaların ve stajların arttırılması,  % 7.5 (6 kişi) ise sürücülük eğitimine ve yabancılarla iletişim kuracak kadar mesleki İngilizce dersine ağırlık verilmesi konusunu dile getirmişlerdir.

Lisans eğitimini tamamlama girişiminiz var mı sorusuna % 52.5 (42 kişi) oranında evet; nedenlerine ise, “% 35.7 (15 kişi) Akademik kariyer yapmak, % 9.5 (4 kişi) askerlik için” yanıtı verilmiştir.

Ankete katılanların %72,5 ‘i (58 kişi) meslek seçimlerini doğru yaptıklarını vurgulamıştır.

Paramedik mesleğinin daha iyi düzeye gelmesi için önerileriniz nelerdir seçeneğine verilen yanıtlar;

% 31.2 (25 kişi) 112 ambulanslarında kadro açılması, % 22.5 (18 kişi) okulun dört yıllık olması,  %18.7 (15 kişi) mesleğin halka ve sağlık camiasına tanıtımı, % 15 (12 kişi) Paramedik derneğinin kurulması, % 13.7 (11 kişi) görev ve sorumlulukların belirlenmesi, % 12.5 (10 kişi) eğitimin standardize edilmesi, % 7.5 oranlarında da hizmetiçi eğitim verilmesi ve eğiticilerin deneyimli paramediklerden olması önerileri şeklindedir.

 

DOYUM BULGULARI:

Yapılan istatistik (t testi, varyans analizi) çalışmalarında yaş, cinsiyet, çalışılan kurum, mezun olunan okul, mezuniyet yılı ile çalışma yılının;  işin kendisinin ve işyerinin sağladığı olanakların doyum puanlarını etkilemedikleri görülmüştür. Tümünde önemsiz fark ortaya çıkmıştır.

Frekanslar:

1® 1.00 - 2.33               

2® 2.34 - 3.67

3® 3.68 - 5.00 

 

YORUMLAR

Araştırmanın amacı Paramediklerin çalıştıkları alanları, yaptıkları işleri, iş doyumu düzeylerini ve doyum

düzeylerini etkileyen etmenleri saptamaktı. Sözel etkileşimler sırasında edinilen bilgiler doğrultusunda yola

çıkılan varsayım: Paramediklerin çalıştıkları işlerde mutsuz, iş doyumunun çok düşük olduğu yönündeydi.

Ancak, doyum ölçeği bulguları  % 53.8 oranında  (43 kişi)  doyum puanının 2.34 - 3.67 arasında olduğunu

göstermekte ve varsayımı çürütmektedir.(En yüksek doyum puanı 5, en düşük doyum puanı 1 dir)

 

En yüksek doyum puanları ve nedenleri          En düşük doyum puanları ve nedenleri

4.26 - Yaptığı işle gurur duyma                             2.35 - Kazancın istendik yaşam standardını sağlamaması       

3.99 - Başkalarına yardımcı olabilme olanağı          2.60 - Aldığı ücret                                                           

3.90 - Kişilerarası ilişkilerini geliştirme                   2.84 - Sürekli bir işe sahip olma güvencesi yok                                                                              

 

Sosyo-demografik ve çalıştıkları alanlar ile ilgili bulgular ele alındığında, araştırmaya katılan 80 paramediğin; % 82.5 ‘inin erkek olması anlamlı bir bulgudur. İşverenlerin  “ambulansta çalışanın erkek olması gerekir” görüşünden kaynaklanmaktadır. Oysa, Ambulans ve Acil Bakım Teknikerliği bilgi ve beceriye dayanan, gereksinim duyulan hastayı taşıma gücü ise sporla kazanılan bir yeterliliktir.

% 56.3’ü mesleğinin gerektirdiği işyeri olan özel hastane ambulans ve acil servislerinde çalışırken; % 32,5’si kurum hastanelerinin acil servis ve yoğun bakımlarda yatak başı hasta bakımı eğitimi almadığı halde hemşire gibi çalıştırılmaktadırlar.

Çalıştıkları yerlerde yaptıkları işler: Temel görevlerinden olan ambulansla hasta taşımayı sadece %13.8 ‘i yapmaktadır; değişik kurumlarda çalışanlar zaman zaman bu görevi yaptıklarını ifade ettikleri için toplam sayı 43 kişiye (% 53.75 oranında) ulaşmıştır. Bu durum daha kötüden iyidir şeklinde mi yorumlanmalıdır? 

Gelişmiş ülkelerde, acil hemşireliği eğitimi ile eğitimi takiben acil serviste uzun yıllar deneyim sonrasında hemşirelere verilen bir görev olan acil serviste hasta karşılama(% 37.5 ) ile acil serviste triaj (% 25) görevlerinin, bu alanda hiçbir eğitim almamış ve deneyimi olmayan Paramedikler tarafından yürütülmesi ise oldukça ürkütücü bir tablodur.

Acil serviste TYD (% 47.5), İYD (% 46.25), yara pansumanı ve dikişinin (% 26.25) Paramedikler tarafından yapıldığı saptanmıştır. Acil serviste doktorun görevi olan bu işlemlerin Paramedikler tarafından yapılması ne kadar doğrudur? Doktor 6 yıl eğitim aldığı halde bazı sorunlar yaşarken sadece iki yıl hastane öncesi acil bakım eğitimi alan bir meslek grubuna bu sorumluluğun devredilmesi ne kadar etiktir?

Diğer seçeneğini işaretleyenler (% 7.5) ise yoğun bakımda hemşire olarak çalıştıklarını belirtmişlerdir. Yine yatak başı hasta bakımı eğitimi almamış, ambulansta kullanabileceği iki yıllık acil bilgilerle donatılmış kişilere yoğun bakım hastalarının teslim edilmesi ne kadar etiktir? Yurt dışında yoğun bakımda, yoğun bakım hemşiresi çalışır; bunun için, temel hemşirelik eğitimi ve bir süre deneyimden sonra alınacak yoğun bakım kursunu başarıyla tamamlaması koşulu vardır.

Ambulansla çıkışlarda % 48.8 nde tek başlarına çıktıklarını ifade etmişlerdir. Bu meslek hastaya en kaliteli bakımın sağlanması amacıyla oluşturulmuştur. Bunu sağlayabilmek için iki paramediğin olması şarttır. Çünkü, hastanın sorunsuz bir şekilde sedyeye yerleştirilerek ambulansa konulması için bu eğitimi almış iki

kişi gerekmektedir. Tek kişi çıktığında hastayı kiminle taşımaktadır? Bu eğitimi almadığı için belini nasıl koruyacağını ve hangi davranışının hastaya zarar vereceğini bilmeyen kişilerle mi (ki, bu kişiler çoğunlukla sürücüler olmaktadır)?

Okul bilgisi yeterliliği konusunda yeterli pratik ve staj yapılmadığı dile getirilmiştir. Bunun için eğitimin ve stajların standardizasyonuna gereksinim vardır. Stajların standart olmaması beklentilerin netleşmediğinin göstergesidir bu ise stajdan beklenen verimin öğrenci tarafından alınamaması demektir. Staj yerlerinde yeterli denetim ve eğitim yapılmadığından öğrenciler ne öğreneceklerinin farkında olmadıklarından yine staj istenen amaca ulaşamamaktadır. Anestezik ilaç bilgilerinin verilmesini istemeleri (8 kişi de olsa) mezunların yeterince meslek bilincine sahip yetiştirilmediklerinin bir göstergesidir. Kendilerinin anestezi teknikeri olmadıklarını, anestezi yapmamaları gerektiğinin farkında olmalıydılar.

Paramedik mesleğinin daha iyi düzeye gelmesi için önerileriniz nelerdir seçeneğine verilen yanıtlar ;

% 31.2 oranında 112 ambulanslarında kadro açılması dileğini ifade etmişlerdir, 2004 yılında kadro açılmış ama ne yazık ki eğitimle ilgisi olmayan statü verilmiştir; sadece ambulans sürücülüğü yapabilmekte ve hastaya dokunmaları engellenmektedir. Ve iki yıl neden eğitim veriliyor sorusu ortaya çıkmaktadır. Ambulansı B sınıfı ehliyeti olan sürücüler zaten kullanıyordu, o halde, ülkemiz için bu eğitim lüks ve israf değil mi?

% 22.5 oranında okulun dört yıllık olması isteği dile getirilmiştir. Ancak bu konuda hiç kimse tarafından bir girişim yapılmamaktadır.

%18.7 oranında mesleğin halka ve sağlık camiasına tanıtımı konusuna değinmiştir. Bu konuda da ne yazık ki bir gelişme yok okulun bulunduğu üniversite hastanesindeki doktor ve hemşirelerin bile çoğunluğu bu meslekten ve mesleğin kapsamından habersiz.% 15 oranında Paramedik derneğinin kurulması önerisini getirmiştir. İki yıldan beri var olan dernek ne yapıyor, kaç kişi üye ve üye olanlar derneğe ne kadar sahip çıkıyor, bunların sorgulanması gerekir.

Unutulmamalıdır ki kurulan dernek kendi kendine iş görmez, üyeler tarafından yönetilir.

% 13.7 görev ve sorumlulukların belirlenmesi isteğini dile getirmiştir. 2004 yılında Hülya Ünalan Gedik’in girişimiyle Paramedik Derneği adına Sağlık Bakanlığına Paramedik Yasa Tasarısı sunulmuş. Ancak dernek takibini yapmamıştır.

 

ÖNERİLER

¬ Geçen yıllarla ve açılan okullarla, mezun olan Paramedik sayısı oldukça fazlalaşmıştır. Daha sağlıklı sonuçlar için yeni bir araştırma yapılmalıdır.

¬ Özellikle, hasretle beklenen 112 kadrolarında çalışma hayali gerçekleşmiştir. Ancak sonuçların istendik düzeyde olup olmadığını saptamak üzere bir araştırma yapılmalıdır.

¬ Bu araştırmalardan elde edilecek verilerle eğitimin amaçları ve yönü belirlenmelidir.

 

SONUÇ

¬ Her ne kadar iş doyumları varsayıldığı kadar düşük değilse de, kişilerin çok doyumlu olmadıkları da ortadadır. Doyumsuz olmamalarının en önemli nedenlerinden biri bu işsizlik ortamında çalışabiliyor olmalarıdır. Ancak doyumlu olmamalarının en önemli nedenlerinden birinin de eğitimini aldıkları işi yapmıyor olmalarından kaynaklandığı göz ardı edilmemelidir.

¬ Eğitimle iş birbiriyle örtüşmelidir. Ya iş alanına göre eğitim ya da eğitime göre iş alanları yapılandırılmalıdır. İş alanlarının yönlendirilebilmesi için, eğitimin yönünün belirlenmesi oldukça önemlidir. Zira bazı okullarda iki yılda acil tıp uzmanı yetiştirilmeye çalışıldığı; öğrencinin hastalık ve ilaç bilgisinin, sedye ve oksijen kullanımının önünde tutulduğu bir gerçektir.

¬ Ambulanslarda sadece sürücü olarak çalıştırılacaklarsa okulun kapatılması gerekir zira ambulans kullanmak için iki yıl, çok uzun bir süre ve zaten bu eğitimde verilmiyor.

¬ Eğer acil serviste/yoğun bakımda çalıştırılmak isteniyorlarsa, o zaman yine okulun kapatılması gerekir çünkü, sağlık hizmetlerinin geliştiği ülkelerde temel hemşirelik eğitimi almış kişiler, ciddi kurslarda alınan eğitim sonrasında yoğun bakım ya da acil serviste çalışabilmektedirler.

Araştırmalara Dön

 

Anasayfaya Dön