ACİL SERVİS TASARIMI İÇİN PÜF NOKTALARI

 

ÖZET:

Acil Servis! Her hastanenin kıyısında – köşesinde bulunan ancak ne amaçla oluşturulduğu halen kafamızda netleşmediği için hastalar tarafından bazen poliklinik  bazen de sorunlarına umut kapısı gibi görünen ama çalışan personel için ya sürgün merkezi ya da angarya işi olarak kabul edilen; ne çalışanın ne de gelenin memnun olmadığı bir yerdir. Acil servisler neden mutsuzluk odakları olmak zorundadır? Daha güler yüzlü, verimli bir ortam haline dönüştürülemezler mi? Elbette mümkündür. Önce Acil servis nedir, nasıl olmalıdır sorusuna yanıt arayalım. Belki de nasıl olmalıdır sorusunu yanıtladıktan sonra diğer soruların yanıtlarını daha kolay bulabileceğiz. Çünkü çevremizdeki fiziksel ortam, çalışırken hayatımızı kolaylaştırdığı oranda biz daha uyumlu çalışacak ve daha mutlu olabileceğiz. Gelen hastada daha mutlu olabilecektir.

Acil servisin kapasitesi, gereksinim  duyulacak üniteler, bu ünitelerin gereksinime göre planlanması bu bildiri ile sunulmaya çalışılacaktır.

 

SUMMARY:

Emergency Departments (ED) must adjust to changing demands in the health care environment. Planners must decide whom the ED serves and what services it should offer. The ED must have efficient patient flow, so it must be designed to include sufficient support areas and general treatment and specialty areas that are adjacent and designed to ensure an efficient system of patient flow. In this abstract You will find some ideas.   

 

Acil servise hasta veya hasta yakını olarak hiç gittiniz mi? Ya da orada çalışmanız gerekti mi? Yanıtınız evetse, lütfen birkaç dakika o zamana geri dönün, sizce bu acil servis nasıldı? Ne kadar rahattınız?  Yanıtınızın olumsuz olduğunu duyar gibiyim.

Peki, bu olumsuzluğun nedenini hiç düşündünüz mü?  Ya da bu olumsuzluğun nedeninin acil servisin mimarisi ile ilgili olabileceği  hiç aklınıza geldi mi?  

Türkiye’de “Hastane Mimarisi” diye bir kavram henüz mimarlık fakültelerinde bile yerleşmemiş durumda, oysa gelişmiş ülkelerde bırakın hastane mimarisini özel bölümlerin mimarisi, mimarlıkta  özel bir alan haline gelmiştir; acil servis mimarisi gibi. Konuyla ilgili kitapların ve araştırmaların sayısı oldukça fazladır. Türkiye’de de bu konuda artık bir şeyler yapmanın zamanı gelmiş ve geçmek üzere. Çünkü hastane diye yapılan yapılarda bazen asansör bazen tuvalet bulunmamaktadır. Hasta odasında buzdolabı vardır ancak odanın kapısı sedye veya yatağın giriş çıkışına izin vermez ya da yerler halı döşenmiştir. Çünkü gösteriş meraklısı cahiller o halının enfeksiyon kaynağı olduğundan bihaberdirler. Oysa hastane mimarisi ve iç mimarisi gibi alanlar gelişmiş olsaydı ve bu insanlar hastanede çalışan kişilerle birlikte oturup planlama yapsalardı bunlar olur muydu? Herhalde hayır. Hastane mimarisine sadece bu nedenlerden dolayımı gerek var? Hayır, öncelikle verimli çalışmak  ve daha doyumlu olmak için bu gerekiyor. Hasta iseniz, düzensiz bir acil serviste hastalığınızın daha da kötüleştiğini düşünürsünüz çünkü oradan oraya dolanmaktan başınız döner ve hastalığınıza bir de yorgunlukla sinirlenme ekleniverir. Hemşire iseniz, hastaların tümünü görme şansınız yoktur, bir oradan bir buradan çağırırlar, hastalara bakım vermekten ziyade trafik memurluğu ve danışmanlık hizmetlerini yürütürsünüz. Akşam yorgunluktan perişanken herkesin bağırmasından ve işinizi yapamamanın getirdiği doyumsuzluktan mutsuz bir halde eve yollanırsınız, yorgunluğunuz da ikiye katlanmıştır. Peki doktorsanız değişen ne olacaktır?

Yapılan araştırmalarla, çalışılan fiziksel ortamın insanın iş verimini doğrudan etkilediği  saptanmıştır.

Acil servis, insanların acil durumda başvurdukları bir umut kapısıdır. Oraya şifa dilenmek için gelirken insanlar büyük acı ve kaygılarla doludurlar, kendileri ve aileleri paniktedirler. Oysa daha kapıda bu umut kapısı insanların yüzüne para diye çarpar, sonra bekle doktor gelecek denir. Beklerken sinirler gerilir umutlar umutsuzluğa ve çaresizliğe döner. Bunu bir nebze olsun azaltmak için acil servis daha girişten başlayarak düzenlenmelidir.

Bir hastanede acil servis nerede, nasıl olmalıdır, buna nasıl karar verilmelidir?

 Bunun için öncelikle şu sorular yanıtlanmalıdır:

1- Acil servis için planlanan kısım hastane ile bağlantılı mı? Ya da hastane olanaklarından ne kadar yararlanılabiliyor? (örneğin: laboratuar, radyoloji, ameliyathane, yoğun bakım olanakları gibi.)

2- Acil servis için saptanan kısım, yürüyerek gelen hastalar, ambulans ve diğer araçların giriş /çıkışları için uygun mu, özel araçlar için park yeri var mı?

3- Acil servisin büyüklüğü ne olmalıdır?

- Hastanenin yatak kapasitesi

- Yılda/ayda gelen acil hasta sayısı

- Personel, destek hizmetler ve ekonomik olanaklar

- Hastanede yapılabilen müdahaleler (örneğin ortopedi ameliyatı yapabilme, koroner yoğun bakım olanağı vb.). Bu ve benzeri sorular acil servisinizin yerini ve kapasitesini saptamanıza yardımcı olacaktır.

Yukarıdaki sorular yanıtlandıktan sonra saptadığınız acil servis kapasitenize, personelinize ve hastane olanaklarınıza uygun olarak acil servisinizi planlarken, mimarlar ve iç mimarlar, hastane üst yönetimi, acil serviste çalışan doktorlar, hemşireler, sekreterler, radyoloji / laboratuar teknisyenleri, güvenlik/polis, hastane öncesi acil bakım hizmeti veren personel, diğer branş doktorları ve toplum liderleri bir araya gelerek veya önerilerine başvurularak en uygun acil servis oluşturulmaya çalışılır. Üst yönetim alım satım ve personel durumuna göre yönlendirme yaparken acilde çalışanlar çalışma düzenine göre dizayn yapılmasını sağlarlar. Hiç kimse orada çalışanlar kadar iyi düzenlemeyi yapamaz onun için bizzat çalışanların önerilerinin dikkate alınması gerekir.

 

Acil Servis Tasarımlarına örnekler: 1, 2, 3

 

 

ACİL SERVİSİN YERİ KONUSUNDA ÖNERİLEN YERLEŞİM FAKTÖRLERİ:

 

1- Acil servis için en uygun yer giriş katıdır – böylece hasta girişinde yükseltiye veya basamağa gerek kalmaz.

2- Acil servis için en uygun yer hastanenin köşesidir – böylece ambulansların bir yandan, yürüyerek gelen hastaların diğer yandan girişi sağlanır. 

3- Radyoloji, bilgisayarlı tomografi, laboratuar olanakları yanında veya yakınında olmalıdır.

4- İdeali, dahiliye yoğun bakım, cerrahi yoğun bakım ve ameliyathaneye yakın olmalıdır.

 

 

HASTA GELİŞ-GİDİŞİ AÇISINDAN ACİL SERVİS TASARIMI:

 

1- İkinci derecede acil hasta bakım yeri, akut hasta bakım yeri ve ambulans girişinden ayrı olmalıdır

2- İkinci derece acil hasta bölgesinde çembersel akış en uygundur; hasta bu bölgeye triaj-kayıt odasının bir tarafından girip diğer tarafından çıkmalıdır.

3- Acil girişi, hastaneye yatacak hastalar ve personel girişinden ayrı olmalıdır.   

 

 

ACİL SERVİSTE BULUNMASI GEREKEN BİRİMLER:

Resüsitasyon / majör travma

Akut hasta bakımı ( kardiyak monitorizasyonlu) 

Dekontaminasyon odası

Kayıt  

Triaj

Hemşire çalışma alanı veya deski

Hekim çalışma alanı

İletişim odası; Radyo iletişimi / Hastane öncesi acil bakım ekibiyle haberleşme  

Hastalar için bekleme salonu

Madde Bağımlıları için Yoksunluk / tecrit odası (???)  

Monitörlü odalar (anstabil veya kalp hastaları için)

Monitörsüz odalar (stabil veya az sorunlu hastalar için) 

Pediatrik, psikiyatrik, obstetrik/Jinekolojik, KBB, Göz, Ortopedi / alçı yapma, Minör cerrahi

Negatif hava  basıncı odası (TBC gibi hastalıklar için ???) 

Konferans odası,

Personel için istirahat ve/veya soyunma odası

Polis  odası

Röntgen ve  röntgen okuma odaları 

Laboratuar

Kirli çamaşır

Temiz çamaşır

Alet deposu

Eczane 

Ve çeşitli müdahale dolapları =>sütür, damaryolu açma,göze ait/KBB ye ait, jinekolojik, ortopedik, pediatrik, yanık tedavisi, toksikoloji, ilaç (eczane???)

 

 

BİRİMLERDE BULUNMASI ÖNERİLEN ÖZELLİKLER

 

BEKLEME SALONU TASARIMI İÇİN ÖNERİLER: 

Birkaç bölüme ayrılmalıdır; rahat ve birbirine bakan 4 lü veya 6 lı koltuklar konulmalıdır

Yakınında tuvalet,  kartlı ve kredi kartlı telefonlar bulunmalıdır

Çocukların oyalanabilmesi için bir oyun alanı düşünülebilir

Cola, fanta vs. gibi maddelerin para karşılığı alınabildiği makineler, içme suyu çeşmesi bulunmalıdır 

Ailelerle görüşme yapmak üzere yakın bir yerde özel oda olmalıdır. 

İlk müdahalenin yapıldığı bölümün görüş alanı dışında olmalıdır.

Televizyon olmalıdır 

 

KAYIT BİRİMİNİN TASARIMI İÇİN ÖNERİLER:

Triaj  birimine yakın (birleşik) olmalıdır.

Hastanın kayıt işlemleri sırasında hastanın mahremiyeti (bilgilerin gizliliği) sağlanabilmelidir.

Bekleme salonuna geçişi olmamalıdır

Geniş haberleşme olanaklarına sahip olmalıdır.

Genellikle kayıtların saklanması için en uygun yerdir.

Ambulans için gelen hastalar için ikinci bir kayıt alanı gerekebilir.

 

TRİAJ BİRİMİ TASARIMI İÇİN ÖNERİLER:

Triaj birimi nedir?

Triaj, bu alanda deneyimli hemşire tarafından gelen hastaların aciliyetinin saptanması işlemidir. Triaj biriminde; Hemşire, yürüyerek gelen hastaların yakınmasını, alerjilerini, kullandığı ilaçları, vital bulguları hakkında bilgi toplayarak hastanın hemen bakılması-bekleme salonunda sırasını beklemesi-acil servisin hızlı polikliniğinde bakılmasının sağlanması veya nadiren doğrudan polikliniğe sevk edilmesi konusunda karar verir.

Hastanın yürüyerek girdiği bölümden kolaylıkla görünebilir ve ulaşılabilir olmalıdır.

Hastanın taşınması için gereken sedyeler ve tekerlekli sandalyeler bu birimde olmalıdır.

Güvenlik veya bir panik halinde basılabilecek bir düğme olmalıdır.

Resüsitasyon için gerekli ilk aletler burada da bulunmalıdır((ambu, entübasyon takımı vb).

Bekleme salonu triaj hemşiresi tarafından görülebilir olmalıdır.

Hastaların muayene edildiği birimlere doğrudan geçişi olmalıdır.

 

 HEMŞİRE ÇALIŞMA ALANI/DESKİ TASARIMI İÇİN ÖNERİLER:

Orta yerde olmalıdır. Mümkün olduğunca çok hasta bakım birimine hakim olabilmelidir.

Hasta dosyaları için merkezi bir alan oluşturulmalıdır.

Tüm monitörlerin izlenebildiği bir merkezi monitör olmalıdır.

Triaj ve resüsitasyon birimlerine telefon bağlantısı olmalıdır.

İki seviyeli deskler, personelin her iki tarafta da çalışabilmesi açısından idealdir. 

 

ACİL TIP HEKİMLERİ ÇALIŞMA ALANI TASARIMI İÇİN ÖNERİLER:

Daima merkezi bir alanda yer almalıdır.

Hastalar tarafından görülmeyecek şekilde olmalıdır.

Temel kitaplar ve eğitim materyalleri için mutlaka bir bölüm(kütüphane) olmalıdır.

Haberleşme merkezinin yanında olmalıdır

 

HABERLEŞME MERKEZİ:

Acil Tıp Hizmetlerinde, hastane öncesi acil bakım veren personelin gerektiğinde olay yerinde iken acil tıp hekimi ile bağlantı kurarak ve  tedaviyi karşılıklı tartışarak yapılmasını sağlayan bir iletişim merkezidir.

Her bir nöbetçi hekim başına 90 - 120 cm uzunluğunda bir çalışma deski olmalıdır

Merkezi monitör istasyonunu görebilmelidir(ideali).

 

Acİl Hasta BakIm OdalarININ TasaRIMI İÇİn ÖNERİler:

Alan en azından 3x3.6 metre olmalıdır.

Elektrik çıkışlarının yarısı acile bağlı devrelerde olmalıdır (jeneratör için)

Yataklar odanın ortasına yerleştirilmelidir.

Oda çalışan kişiler tarafından doğrudan görülemiyorsa, hemşire deskine alarm bağlantısı olmalıdır.

Hava kanalları ve kalorifer boruları yatağın ayak ucuna yakın olmalıdır.

Malzemelerin depolandığı bölümler cam veya pleksiglas panellerle ayrılmalıdır.

Bilgisayar bağlantısı için fazladan bir telefon hattı düşünülmelidir.

 

Resüsitasyon / Majör Travma Odasının Tasarımı için öneriler:

En az 6x6 metre (20x20 feet) boyutlarında olmalıdır

Resüsitasyon için gerekli olan tüm malzemeler odada bulunmalıdır

Odanın ısıtılabilmesi  için kapılar kapanabilmelidir(hipotermik hastalar için) 

Bütün elektrik prizleri işlevsel olmalıdır 

Tavandaki veya duvardaki düzenlemeler iyi yapılmalıdır( Örneğin : Monitörler izlenebilir, mayi askılıkları işlevsel olmalı ancak kişilerin hareketini engellememelidir  vb.)

 

Urgent/Acil Olmayan Hasta Bakım Odaları Tasarımı için öneriler 

Hasta giysileri için raflar olmalıdır

Hasta yakını için sandalye olmalıdır 

Hekim için yazı masası olmalıdır

Yatak duvar kenarında olabilir

Oksijen, aspiratör çıkışları ile en az bir tane acil elektrik çıkışı olmalıdır 

 

Kadın Hastalıkları-Doğum Odası Tasarımı için öneriler:

Yataklar kapıya çapraz yerleştirilmelidir

Yatak çevresinde perde olmalıdır

Tuvalet yatağa yakın (odaya bitişik) olmalıdır

Damar yolu açmak üzere kateterler, sıvılar, resüsitasyon malzemeleri bulunmalıdır

Motorize ayarlanabilen masa kullanılıyorsa, kenar korkulukları eklenmelidir

 

Ortopedi / Alçı Odası Tasarımı için öneriler

Sargı bezi deposu olmalıdır

Röntgen odalarına yakın olmalıdır 

Hastalar redüksiyon için sedatize edildiyse monitör ve resüsitasyon olanakları bulunmalıdır

Malzeme depolanması için boşluk olmalıdır

Açık kırık ve tendon onarımları için ışık kaynakları bulunmalıdır

 Başa Dön

 

KAYNAKÇA:

John Fowler, Acil ve Kriz Yönetimi Basılmamış Ders Notları, 1996-1997 Öğretim Yılı Bahar Dönemi Yüksek Lisans Dersi, DEÜ-SBE,İzmir.

Editorial Board American College of Emergency Physicians;  Emergency  Department Design. In: Leonard M.RIGGS, editor. March 1993. 

Accident and Emergency Department; issue 22 ; Health Building Note-Department of Health and  the Welsh; HMSO Books 1988, London. ISBN 0 11 3211511 

Bledsoe, B.E.; Porter, R. S.; Shade, B. R.; Brady Paramedic Emergency Care, 2nd Ed., 1994, pp: 22-23.

Ersoy, G.; Rodoplu, Ü.; Atilla, R. Et all; Acil Servis Mimarisi; Sendrom, Ocak 1999.      

 

Araştırmalara Dön

 

Anasayfaya Dön