ÇOCUKLAR DA BİLİNMESİ GEREKEN ÖZELLİKLER  

(PEDiATRiK NORMLAR)    

 

 

- Çocuğun Beden Gelişimi

- Yaşlara Göre Yaşam Bulguları

- Acil Bakım İçin Gelişim Çizelgesi

 

Geleneksel olarak  pediatri, 15 yaşına kadar olan çocuklarla uğraşmaktadır. Ancak son zamanlarda, üniversiteye girme (18 ) yaşına kadar sınırı yükseltme eğilimi var.

Eskiden, 8 yaşın üzerindeki her hasta, erişkin hastaya yönelik teknikler kullanılarak  tedavi ediliyordu. Her ne kadar bu uygulama TYD için geçerli olabiliyorsa da, her türlü tedavi için geçerli değildir.

Yaşlara göre standartlar belirlendiğinde, görülmüştür ki, temel tedavi ilkeleri hastanın ölçülerine göre değişiklik gösteriyordu. Örneğin, şokta 9 yaşındaki çocuğa, 14 yaşındaki ergenlik dönemindekine (adölesana) uygulanan acil tedavi ilkeleri uygulanabilirken, her iki yaş grubunda farklı iletişim ve duygusal yaklaşım gerekiyordu.

 

Hasta çocuğu değerlendirirken, yardımcı olabilecek bilgiler:

Vücut ölçüsü ( boyu - kilosu), bedensel ve ruhsal gelişim aşamalarıdır.

 

Pediatrik acillerde yaklaşım açısından bebek - çocuk, özel hastalar konumundadır. Hangi yaşta olursa olsun, kırık kemik veya kanayan yarada acil bakım ilkeleri aynıdırAncak bazı durumlarda bakım ilkeleri göz ardı  edilerek, dikkat çocuğun ağlamasına yoğunlaştırılabiliyor. Ağlama olayı, sizin görevinizi yerine getirmenize engel olmamalıdır. Çocuk  ağrı, korku ve cesaretini kıran sessizlik nedeniyle ağlar. Çocuğa bakım vermek için  zorlu  bir mücadeleye girerek, çocuğun kendisini daha iyi hissetmesini istiyor olsanız bile, duygularınızı kontrol edemediğiniz sürece etkin acil bakım veremezsiniz.

Soğukkanlı ve mesleğinizin gereklerine göre(profesyonelce) davranamadığınızda, ailenin ve diğer kişilerin duygusal tepkileri yoğunluk kazanacak ve siz asıl sorunu göz ardı edeceksiniz. Her zaman, olay yerindeki kişilerin (ebeveyn, arkadaş vd), sizin desteğinize gereksinimleri vardır. Bu nedenle çoğu kez bakım verme çabalarınız engellenir. Oysa içinde bulunulan durum, uzun konuşmalara izin vermez. Bu gibi durumlarda, hemen kendinizi tanıtın, çocukla etkili iletişim kurup, yeterliliğinizi ortaya koyun. Bu şekildeki bir yaklaşım, sizin, iyi eğitim almış, bir profesyonel olduğunuzun göstergesi olacaktır.

Çocukla iletişim kurabilmek ve etkili bakım verebilmek için, çocuğun hangi yaş grubunda yer aldığını, bu yaş gruplarının özelliklerini iyi bilmeniz gerekir.

 

YAŞ GRUPLARI:   Yenidoğan........................... 0 - 30 günlük

                                     Süt çocuğu / bebek............  1 - 12 aylık

                                      Toddler................................ 1 -   3 yaş (yeni yürümeye başlayan)

                                      Okul  öncesi........................ 3 -   5 yaş

                                      Okul çağı.............................  5 - 12 yaş

                                      Ergen(Adölesan)................. 12- 19 yaş

 

 

ÇOCUĞUN FİZİKSEL GELİŞİMİ

 

BOYU:

             Doğumda ............. 48 - 54  cm             

              1. yılda.................. 25 - 30 cm uzar                     

              2. yıldan itibaren boy artışı:    Boy (cm)  =  5 x  Yaş +  80                                   

                                                 Örnek:     4 yaş için = 5 x  4 + 80 = 100 cm                            

                                                                               

KİLOSU:

                 Doğumda .......... 2500 - 4300 gram

 

Bebek, ilk  6 ay günde 20 - 30 gram  (haftada 150 - 250 gr),

                   6. aydan itibaren günde 15 - 20 gr (haftada 100 - 200 gr) alır

                   1. Yaş................ Doğum ağırlığı x 3

                   2. Yaş................ Doğum ağırlığı x 4

                   2. yıldan itibaren ağırlık artışı:   Ağırlık (kg)  = 2 x Yaş + 8

                                                           Örnek:      4 yaş için = 2 x 4 + 8 = 16 kg

 

 

YENİDOĞANIN  FİZYOLOJİSİ 

 

Solunum sistemi:

Yenidoğan ile yetişkinin solunum sistemi arasında bazı farklılıklar vardır. Bunlar:

 

Dolaşım sistemi:

Doğumdan sonra fetal dolaşım sonlanmış ve yenidoğanın normal dolaşımı başlamıştır. Fetal hayatta plasentadan umbilikal ven aracılığıyla fetüse gelen yüksek basınçlı kan akımın kesilmesiyle, vena cava inferior ve sağ atriyuma gelen kan miktarı azalır. Sonuçta, sağ atriyumdaki basınç sola göre düşer ve soldan sağa şantlı olan foramen ovale kapanır. Pulmoner arterden duktus arteriozus vasıtasıyla aortaya geçecek olan kan ise, akciğerler genişlediği için doğrudan akciğerlere gider. Bu sırada akciğerlerden gelen kanın akış hızı  arttığı için, sol atriyumdaki basınç yükselir. Duktus arteriozusun kapanmasını kontrol eden faktör oksijendir. Duktustan geçen kanın oksijeni arttığında duktusun duvarı kasılır ve ilk 24 saat içinde kapanır.

 

Cilt:

Verniks kazeoza (yağlı madde) ve lanuga (ince tüyler) bulunur. Epidermis ince yumuşak ve düzgündür. Doğum esnasında dokuların sıkışmasına bağlı olarak deride ödem gözlenebilir. Cilt rengi pembedir.

 

Sindirim (Gastrointestinal) sistem:

İlk dışkılama 24 -36 saat içinde gerçekleşir. 

 * 48 saat içinde dışkılamayan bebeğin barsaklarında tıkanma düşünülmelidir. 

 * Bebek 3 - 6. Günlerde daha sık dışkılar. Anne sütü ile beslenen bebeklerin dışkısı gevşek, akıcı, altın sarısı renktedir. Bebeğin cildini zedelemez.

 

Böbrekler:

Bebek doğar doğmaz işeyebilir. 12 - 24 saat sonra idrar yapımı sıklaşır. Açık sarı renklidir. Günde 6 - 10 kez işeme yeterli sıvı aldığının göstergesidir.

 

Bağışıklık sistemi:

Yetersizdir. İlk üç ay anneden gelen antikorlar tarafından korunur. Anne sütünü emdiği süre, anneden geçen antikorlarla  çeşitli hastalıklara karşı korunmaktadır.

 

Duyular:

Dokunma: Yenidoğanın en önemli duyusudur. Bebeğin pek çok refleksi dokunma duyusuyla ilgilidir: yanağına dokunulduğunda aranır: arama refleksi; avuç içine dokunulduğunda parmağı kavramaya çalışır - tutma refleksi, vs. gibi.

Görme: Yenidoğanın gözleri ışığa hassastır. Işık gözüne geldiği an gözlerini kapatır.

İşitme: Yenidoğan bebek, yalnız sesleri tanımakla kalmayıp, sesin geldiği yöne başını çevirir.

Koku alma: Yenidoğanlar kokuya karşı duyarlıdırlar

 

 

YAŞ GRUPLARINA GÖRE YAŞAM BULGULARI

 

YAŞ GRUBU

SOLUNUM

(kez /dakika)

NABIZ

(kez / dakika )

SİSTOLİK KB (mmHg)

Yenidoğan

Doğum - 1. Ay

30 - 50

120 - 160

(ortalama 140)

50 -  80

Bebek

1 - 12 ay

20 – 30

90 - 140

(ortalama 120)

70 – 100

Toddler

1 -   3 yaş

20 – 30

80 -130

(ortalama 100)

80 – 115

Okul öncesi

3 -   5 yaş

20 – 30

80 - 120

(ortalama 100)

80 – 110

Okul çağı

6 - 12 yaş

20 – 30

70 - 110

(ortalama  90)

80 – 110

Ergen

13 -  18 yaş

12 – 20

60 - 100

(ortalama  80)

110 – 120

 

1 yaşın üzerinde normal sistolik  kan basıncını bulmak için:    Sistolik KB = 80 + ( 2 x Yaş )  

 

 

ŞOK  olasılığını hesaplama    →    Sistolik KB düşük ....ise = 70 + (  2 x Yaş )

 

 5 yaş için örnek: 70 + ( 2 x 5 ) = 80 mmHg, demek ki  bu çocuğun Kan Basıncı 80  mmHg’ nın  altında ise şok olasılığına hazırlıklı olmak gerekiyor.

 

 

ÇOCUK VE BEBEK HASTALARDA

ACİL BAKIM İÇİN BAŞVURULABİLECEK GELİŞİM ÇİZELGESİ

 

 

YAŞ GRUBU

 

GELİŞİM ÖZELLİKLERİ

Görülebilecek önemli endişe duyguları

Acil Bakım Elemanına

Acil Bakımda Yardımcı  olabilecek  yöntemler

BEBEK                 

( 0 - 1 yaş )

 

Yuvarlanır,

Emekler,

 

 

Konuşması ( dili ) sınırlıdır,

Kendini güvende hissedebilmesi  için ailesiyle fiziksel temasa gereksinimi vardır,

Bağımsızlık duyguları yoktur,

Fiziksel çevre üzerinde kontrolleri yoktur

 

 

Ayrılma  anksiyetesi

 

Mümkün olduğunca ebeveynin kucağında muayene edin,

Sıcak bir çevre sağlayın,

Elinizi ve steteskopu çocuğa dokundurmadan önce ısıtın,

Emziği varsa emmesine izin verin,

TODDLER             

( 1- 3 yaş)

 

Yürür,

Koşar,

Tırmanır,

Konuşması sınırlıdır, anlayabilir ancak düşüncelerini ifade etmede yetersizdir,

Gerçekleri  algılayabilir,

Hafızaları kısa süreli, dikkatleri anlıktır,

Ailesinden ve çevresinden ayrı bir varlık olduğunun farkındadır

 

 

 

 

Ayrılma anksiyetesi,

Ağrıdan korkma,

Mümkün olduğunca  ebeveyn  kucağında muayene edin,

Çocuğun seviyesine inerek iletişim kurun,

Mümkün olduğunca seçenekler sunarak seçim yapmasına olanak tanıyın,

Kendini güvende hissetmesi için oyuncağını almasına izin verin,

 

 

OKUL  ÖNCESİ

ÇAĞI

( 3 - 5 yaş )

 

 

Çok hareketlidir

Çok hızlı büyür

 

 

Hayalcidir, büyülü düşünce ve fantezileri  vardır,

Anlama yeteneği halen sınırlı olmasına rağmen sözel ifade yeteneği gelişmiştir,

Kendisini anlama isteği güçlüdür

Stres durumunda gerileme gösterir. 

 

 

 

 

Ayrılma anksiyetesi,

Ağrıdan, kandan, şekilsizlikten, çirkinlikten korkar

Mümkün olduğunca seçme şansı verin,

Yaptığınız işlemleri  gerekçeleri ile açıklayın,

Çocuğun seviyesine inerek iletişim kurun,

Oyun oynar gibi bakıma katılmasını sağlayın ( örnek: steteskopu tutturun dinletin),

Yaralarını sardıktan sonra renkli şerit veya flasterle cesaret ödülü verin

OKUL ÇAĞI 

(5 - 12 yaş )

 

Çok hızlı büyür,

Gözü karadır,

Yaşıt baskısı vardır,

 

Dil gelişimi oldukça iyidir,

Mantık yürütme, gerekçe bulma ve kendisini kontrol etme dönemi

Başlamıştır.

Vücudun fonksiyonlarını anlama ve algılama dönemi başlamıştır

 

 

 

Ağrıdan, şekilsizlikten, fonksiyon kaybından, ölümden korkar

 

Yaptığınız işlemleri gerekçeleri ile birlikte açıklayın,

Sevimli olun ancak hemen sonuç alacağınız sanısına kapılmayın

Kişiliğine (mahremiyetine) saygılı olun,

Cesaretini ve dayanma gücünü övün

ERGEN

( 12 - 19 yaş)

 

Yaşıt baskısı ağır basar,

Seksüel kimliğini tanır,

Bağımsızlık duygusu artmıştır ancak stres sonucu gerileyebilir,

Yaşıtları ailesinden daha

Önemlidir.

Acil olaylar karşısında aşırı tepki gösterebilir veya histerik davranabilir,

Ölüme gerçekçi yaklaşmasına rağmen tehlikeli girişimlerden kaçınmaz,

 

 

Kontrolü kaybetmekten,

fonksiyon kaybından korkar,

Yaşıtlarının onayına gereksinim duyar

 

Mümkünse seçenekler sunarak seçim yapmasını sağlayın,

Bağımsızlık duygusuna ve mahremiyetine saygılı olun,

Mümkünse yaşıtları ile iletişim kurmasına izin verin,

Tatlı bir iletişim kurarak sürdürmeye çalışın

 

 

Anasayfaya Dön