ASİT - BAZ DENGESİ

 

 

Besin maddelerinin oksidasyonu sonucunda karbondioksit ve bazı asitler ortaya çıkar:

                             Glikoz= C6H1206 +  6 O2 è 6 CO2 +  6 H2O +  Enerji 

 Yine bu reaksiyonlar sonucunda günde ortalama 1 - 1.5mEq/kg hidrojen iyonu oluşur; bu iyonlar böbreklerden atılır ya da vücut sıvılarındaki bikarbonat (HCO3-) ile tamponlanarak uzaklaştırılır.

Vücut sıvılarında H+ iyonunun artmasına ASİDOZ, azalmasına ise ALKALOZ denilir.

Asidoz ya da alkalozun oluşma nedeni;

Akciğer hastalıkları ise olaya solunum asidozu veya alkalozu;

Metabolik veya böbrek hastalıkları ise metabolik asidoz ya da alkaloz adı verilir.

 

Plazmadaki H+ yoğunluğu çok düşük [0.00000004 Eq/L (0.00004 mEq/L; 4 x 10-8 Eq/L)] olduğu için pH ile ifade edilir;

p => negatif logaritmayı, H=> H+ yoğunluğunu gösterir.

Bir başka ifade ile:  

pH =>  log 1/[H+]  => - log [H+] => [H+] gücü olarak düşünün

      => - log 0.00000004 Eq/L (0.00004 mEq/L; 4 x 10-8 Eq/L)

 

pH => 7.4 (Kan pH 7.35 - 7.45)

H+ arttığında pH düşer ve sıvı asitleşir, H+ azaldığında pH yükselir ve sıvı alkalileşir;

Demek ki, H+ miktarı sıvının asit ya da alkali(baz) olmasını belirlemektedir.

 

HENDERSON-HASSELBACH DENGESİ

pH nın diğer bir anlatım şekli olan Henderson-Hasselbach denkleminde bazın aside oranı temel alınır, bu oran daima 20 dir. Denklem:

pH = pKa + log [baz]/[asit]

pH = 6.1 + log HCO3- / CO2

 

Anahtar Oran => baz / asit  => HCO3- / CO2  => 20

(20 nin logaritması ise 1.3 tür, 1.6 sabit sayıdır)

pH = 6.1 + 1.3

pH = 7.4              

 

Özetlersek, vücut sıvılarının

 

ENZİM AKTİVİTESİNE pH ETKİSİ

 

TAMPONLAR pH DEĞİŞİKLİKLERİNE DİRENİRLER, bu sayede pH dengede tutulmaya çalışılır. Bunun için aşağıdaki dengeler devreye sokulur:

Zayıf Asit ve Eşlenik(conjugate) Baz çifti

H2CO3ó HCO3- + H+     (H2CO3 => Karbonik asit)

Eşlenik Asit ó Eşlenik Baz + Asit

 

Bazı pH örnekleri:

  0: Hidroklorik Asit

  1: Mide Asidi

  2: Limon Suyu

  3: Sirke, Bira

  4: Domates

  5: Sütsüz Kahve

  6: İdrar

6.5: Tükürük

  7: Kan

  8: Deniz Suyu

  9: Yemek Sodası (kabartma tozu)

10: Büyük Tuz Gölü

11: Amonyak

12: Bikarbonat

13: Ocak/Fırın Temizleyicileri

14: NaOH

 

 

ASİT– BAZ DENGESİNİ KORUYAN VE SÜRDÜREN SİSTEMLER

 

TAMPON SİSTEMLER

Hemen(sorun ortaya çıktığı anda) tepki verirler;

baz / asit (20/1) oranı sabit tutulmaya çalışılır

CO2 + H20 ó H2CO3ó H+ + HCO3-

 

DENGE : “20 HCO3-” karşılık ”1 CO2 (H2CO3)” vardır

CO2      arttığında => asidoz

HCO3- arttığında => alkaloz

 

SORU...

pH ortalaması, aşağıdaki kanlardan hangisinde daha düşüktür?

a) Atardamar kanında (arterlerde)

b) Toplardamar kanında(venlerde)

YANIT için konunun sonuna bakınız.

 

SOLUNUM SİSTEMİ

Dakikalar sonra tepki verir; soluk alıp vermeyi hızlandırarak ya da yavaşlatarak CO2 atılımını dengelemeye çalışır

CO2ó H+ dengesini sağlamak üzere:

                 Solunum  =>  CO2=>  H+

                 Solunum  =>  CO2 =>  H+

 

BÖBREKLER

Saatler ya da günler sonra tepki verir:

 

asitbaz

 

ASİT- BAZ DENGESİ BOZULDUĞUNDA YAŞANAN SORUNLAR:

 

SOLUNUM ASİDOZU 

CO2 + H20 óH2CO3óH+ + HCO3

 

SOLUNUM ALKALOZU

CO2 + H20 óH2CO3óH+ + HCO3

 

METABOLİK ASİDOZ

H+ + HCO3óH2CO3ó H20  + CO2

 

METABOLİK ALKALOZ

H+ + HCO3óH2CO3ó H20 + CO2

 

NORMAL DEĞERLERİ

pH:   7.35 - 7.45

PCO2:  35 – 45

 

ANORMAL DEĞERLER

pH = 7.25

PCO2 = 60

pH = 7.50

PCO2 = 35

pH = 7.60

PCO2 = 20

pH = 7.28

PCO2 = 38

 

SORU...

pH ortalaması, aşağıdaki kanlardan hangisinde daha düşüktür?

a) Atardamar kanında (arterlerde)

b) Toplardamar kanında(venlerde)

YANIT: Venlerde. Çünkü venler hücrelerin metabolik artıklarını içerirler.

 

Anasayfaya Dön